Stoppen met filternaalden bij optreknaalden

"Het nut van optreknaalden vervalt vaak"

Amsterdam UMC

Remko van Eenennaam

Projectleider circulariteit en postdoctoraal onderzoeker

Projectstadium

Opstartfase

Implementatiedatum

01/09/2025

Verandering

Handreiking 'Voor Toediening Gereed Maken (VTGM)' adviseert het gebruik van filternaalden (optreknaalden met filter) voor het optrekken van medicatie uit glazen ampullen ter voorkoming van (sub-visuele) glasdeeltjes in medicatie. Vervolgens wordt de opgetrokken vloeistof met een filterloze naald toegevoegd aan infuuszakken (indien van toepassing) (1). In opdracht van de Apotheek en Klinische Farmacologie van Amsterdam UMC is onderzocht of filternaalden daadwerkelijk bijdragen aan het verminderen van deeltjes tijdens het klaarmaken van medicatie. Uit onderzoek blijkt dit niet zo te zijn, waardoor het nut van filternaalden vervalt. Door alle Universitaire Medische Centra werden in 2023 2,09 miljoen filternaalden gebruikt, goed voor een klimaatimpact van ongeveer 72.000 kg CO2-eq (2). In 2024 werden in Amsterdam UMC bijna 326.000 filternaalden gebruikt voor het klaarmaken van medicatie. De-implementatie van filternaalden heeft een aanzienlijke milieuwinst en significante kostenbesparing.

Nieuw beleid

  • Gebruik geen filternaalden bij het klaarmaken van parenteralia. Dit geldt zowel voor flacons als (glazen) breekampullen. Parenteralia kunnen worden klaargemaakt en toegediend met één naald (zonder filter).

  • Uitzondering op deze regel is het klaarmaken van parenteralia vanuit glazen breekampullen voor neonaten, kinderen, kritiek zieke patiënten en bij intrathecale of epidurale toedieningen.

Onderzoek (achtergrond)

Deeltjesverontreiniging in parenteralia kan leiden tot aanzienlijke gezondheidsrisico's, waaronder (trombo)flebitis, systemische ontstekingen, systemisch inflammatoir respons syndroom (SIRS), embolie, trombose en sterfte (3-5). Hoewel richtlijnen het gebruik van filternaalden aanbevelen (1, 6), is de wetenschappelijke onderbouwing en bewijslast hiervan beperkt. Bovendien moeten filternaalden na gebruik alsnog worden vervangen door conventionele naalden om te voorkomen dat gefilterde deeltjes in een infuuszak terechtkomen. Filternaalden zijn daarnaast ongeveer vijf keer duurder dan conventionele naalden, kunnen leiden tot RSI-klachten en hebben een grotere klimaatimpact. De apotheek van Amsterdam UMC heeft extern laten onderzoeken of filternaalden daadwerkelijk het aantal (sub)visuele deeltjes vermindert bij het gereedmaken van medicatie (7).

Uitkomsten

  • Geen van de monsters van beide methoden bevatten zichtbare deeltjes

  • Het gemiddeld aantal sub-visuele deeltjes was voor beide methoden lager dan 600 ( ≥ 10 µm) en lager dan 6000 ( ≥ 25 µm)

  • Er was geen significant verschil in het aantal sub-visuele deeltjes tussen beide methoden

Conclusie

  • Apotheek Parenteralia opgetrokken met conventionele naalden en filternaalden vanuit glazen breekampullen voldoen beide aan de Europese norm en verschillen qua sub-visuele deeltjes niet significant van elkaar

  • Gezien de kosten, het risico op RSI-klachten en de milieu-impact hebben conventionele naalden de voorkeur

  • Voorzichtigheidshalve geldt binnen Amsterdam UMC een uitzondering voor neonaten, kinderen, kritiek zieke patiënten en bij intrathecale of epidurale toedieningen, vanwege het ontbreken van specifieke limieten voor neonaten en kinderen (8), een grotere hoeveelheid parenteraal toegediende vloeistof ten opzichte van niet-kritieke patiënten (9), en de risicovolle toedienroutes in kleine epidurale en subarachnoïdale ruimten met een veel kleiner volume dan het bloedvolume.

Besparing

  • Naar schatting zal het Amsterdam UMC 69% minder optreknaalden gaan gebruiken t.o.v. 2024, dat is ruim 226.000 optreknaalden minder

  • Jaarlijks zal een geschatte besparing van 2100 kg CO2-eq en 326 kg afval per jaar optreden

  • Naar verwachting zal er jaarlijks €19.500,- bespaard worden

Vergelijking van een conventionele naald (blunt fill needle) en een filternaald (blunt filter needle) met 5 micron filter

Stappenplan

  1. 1

    Apotheek Amsterdam UMC vraagt subsidie aan uit Groene Fonds van Centrum voor Duurzame Zorg binnen Amsterdam UMC om onderzoek te laten doen naar toegevoegde waarde van filternaalden in voorkomen deeltjesverontreiniging bij het gereedmaken van parenteralia. Uit dit externe onderzoek blijkt dat filternaalden geen toegevoegde waarde hebben.

  2. 2

    Apotheek Amsterdam UMC schrijft advies voor medicatiecommissie om geen filternaalden meer te gebruiken bij gereedmaken medicatie, behalve voor kwetsbare patiëntengroepen. De medicatiecommissie keurt het advies goed.

  3. 3

    Apotheek, inkoop en Centrum voor Duurzame Zorg inventariseren samen op welke afdelingen filternaalden worden gebruikt en voor welke patiëntengroepen de filternaald niet meer nodig is.

  4. 4

    Apotheek en Centrum voor Duurzame Zorg stellen samen een implementatieplan en communicatieplan op. Filternaalden worden gedeïmplementeerd, hierbij wordt ook Supplychain betrokken die de afdelingen bevoorraadt.

  5. 5

    Over enkele maanden zal worden geëvalueerd of relevante afdelingen inderdaad gestopt zijn met het gebruik van filternaalden en wat de reducatie voor klimaatimpact, afval en kosten zijn.

Auteurs praktijkvoorbeeld

  • Remko van Eenennaam (projectleider circulariteit)

  • Roland van den Berg (ziekenhuis-aportheker-onderzoeker)

  • Sascha Wegner (communicatie-adviseur)

Pluspunten

  • De deïmplementatie levert alleen maar voordelen op voor wat betreft duurzaamheid en kosten en gaat niet ten koste van de patiëntveiligheid

  • Arbotechnisch is het voordeel één handeling minder voor het zorgpersoneel bij het gereedmaken van medicatie en verminderde kans op gewrichtsklachten en RSI door het gebruik van conventionele naalden

  • De verandering is relatief makkelijk te implementeren

Minpunten

  • De deïmplementatie van filternaalden voor kwetsbare patiëntengroepen wordt op dit moment nog afgeraden. Dit maakt een gedifferentieerd beleid nodig per afdeling en patiëntengroep. Duidelijke communicatie is hierbij essentieel

Tips

  • Neem alle relevante stakeholders op tijd mee. Denk hierbij aan de apotheek, medicatiecommissie, materialencommissie, communicatie, logistiek etc.

  • Communiceer duidelijk waarom optreknaalden niet meer nodig zijn, wat de voordelen zijn en dat dit geen gevaar oplevert voor patiënten. Communiceer ook duidelijk welke patiëntengroepen (voorlopig) zijn uitgesloten en waarom

  • Evalueer na enkele maanden wat de deïmplementatie heeft opgeleverd en vier dit succes met elkaar

Gepubliceerd artikel

Particulate contamination in parenteral fluid from glass ampoules: compliance assessment and comparative analysis of needle types and ampoule-breaking strategies - ScienceDirect

Referenties

  1. Richtlijnwerkgroep VTGM. Handreiking Voor Toediening Gereed maken (VTGM). november 2022. https://kennisplatform.venvn.nl/wp-content/uploads/richtlijnen/v-vn-handreiking-vtgm-november-2022-definitief.pdf

  2. NFU Werkgroep Circulaire Bedrijfsvoering. Landelijke Inventarisatie Medische Disposables umc's: Deelproject Green Deal Duurzame zorg Thema 4. Juni 2024. https://www.greendealduurzamezorg.nl/files/rapport-nfu-project-disposables-20240813.pdf

  3. Dychter SS, Gold DA, Carson D, Haller M. Intravenous therapy: a review of complications and economic considerations of peripheral access. J Infus Nurs. 2012;35(2):84-91.

  4. Perez M, Maiguy-Foinard A, Barth´el´emy C, D´ecaudin B , Odou P. Particulate Matter in Injectable Drugs: evaluation of Risks to Patients. Pharm Technol Hosp Pharm. 2016;1:91–103.

  5. Langille SE. Particulate matter in injectable drug products. PDA J Pharm Sci Technol. 2013;67(3):186-200.

  6. American Society of Health System Pharmacists. ASHP guidelines on compounding sterile preparations. Am J Health Syst Pharm. 2014;71(2):145-166.

  7. Van den Berg RB, Serbée-Wijker E, Westerman EM, et al. Particulate contamination in parenteral fluid from glass ampoules: compliance assessment and comparative analysis of needle types and ampoule-breaking strategies. Eur J Pharm Sci. Published online June 25, 2025. https://doi.org/10.1016/j.ejps.2025.107184

  8. Ross EL, Petty K, Salinas A, Bremmer J, Her C, Carpenter JF. Physical Compatibility of Y-site Pediatric Drug Administration: A Call for Question of US Pharmacopeia Standards. J Pediatr Pharmacol Ther. 2023;28(1):84-92.

  9. Benlabed M, Perez M, Gaudy R, et al. Clinical implications of intravenous drug incompatibilities in critically ill patients. Anaesth Crit Care Pain Med. 2019;38(2):173-180.

Laden