Wat is een LCA-studie?

De LCA-Experts van De Groene Z vertalen levenscyclusanalysestudies (LCA-studies) naar praktische handvatten om duurzame keuzes te maken voor medische hulpmiddelen.
Maar wat is nou eigenlijk zo’n LCA-studie?

In een LCA-studie worden de milieueffecten van een product of dienst berekend voor verschillende levensfases. Dat betekent dat een volledige LCA-studie kijkt naar de milieu-impact vanaf het winnen van de grondstof tot en met het afdanken van het product.

 De resultaten van een LCA-studie laten vaak niet alleen de totale milieu-impact van een product zien, maar ook in welke fase van de levenscyclus de meeste impact ontstaat. Zo kan een product tijdens gebruik duurzaam lijken, maar toch een hoge totale impact hebben, doordat de productie vervuilend is.

Levensfases

De levenscyclus van een product wordt meestal opgedeeld in de onderstaande vijf levensfases:

  1. Materiaalwinning

  2. Productie

  3. Transport

  4. Gebruik

  5. Afdanken

Soms worden (onderdelen van) deze levensfases los- of samengetrokken in LCA-studies. Voor De Groene Z proberen we zoveel mogelijk de onderstaande opdeling in levensfases aan te houden. We hebben voor deze opdeling gekozen, omdat deze levensfases het beste aansluiten bij de levensfases die gebruikt worden in de LCA-studies.

  • Productie en materialen

  •          Transport

  •          Gebruik

  •          Reinigen (wassen, drogen en/of steriliseren)

  •          Afvalverwerking (verbranding, storten en/of recycling)

Verschillende levenscyclus modellen

Afhankelijk van het doel van de LCA-studie, wordt er meestal gekozen voor één van de onderstaande levenscyclusmodellen. De Groene Z neemt alleen LCA-studies mee die een volledig beeld geven van de milieueffecten van een product.

Meegenomen op De Groene Z

Cradle-to-grave
Bekijkt alle vijf de levensfases, van grondstofwinning tot het afdanken. Sommige studies kijken ook naar de voordelen van afvalverwerking. Bij afvalverbranding met energieopwekking vervangt de opgewekte energie verbranding van fossiele brandstoffen, zoals aardgas. Daardoor kan de afdankfase een milieuvoordeel geven, dat in LCA-studies als een negatief getal wordt weergegeven (bijvoorbee

Cradle-to-cradle
Dit is een variatie op het cradle-to-grave model. Het verschil is dat het afdankproces hier wordt vervangen door een recycling proces. Daarmee is dit dus een meer circulair model. Bij recycling wordt bijvoorbeeld de productie van nieuw materiaal voorkomen. Ook dit milieuvoordeel kan in LCA-studies als negatief getal worden weergegeven.

Niet meegenomen op De Groene Z

Cradle-to-gate
Bekijkt alleen de milieu-impact van een product tot het verlaten van de fabriek. Dit betekent dus dat de gebruiksfase, het afdanken en al het transport na productie niet worden meegenomen in de LCA-studie.

Gate-to-gate
In dit model wordt alleen de productiefase meegenomen. Dit model wordt voornamelijk toegepast in levenscycli van zeer ingewikkelde producten. De LCA-studie volgens dit model kan later samengevoegd worden om LCA-studie op een hoger niveau te voltooien.

Aanpak

Een LCA-studie bestaat over het algemeen uit vier stappen. Sommige LCA-studies zijn uitgevoerd volgens een LCA-standaard. Een LCA-standaard geeft regels en eisen voor de uitvoering van de studie. Van de verschillende LCA-standaarden die er zijn, worden ISO 14040 en ISO 14044 veel gebruikt.

  1. Doelbepaling en afbakening

    Een LCA-studie kan tot in de kleinste details uitgewerkt worden, maar dat kost erg veel tijd en/of geld. Het is daarom belangrijk om bij de start te bepalen wat de doelstellingen zijn voor de LCA-studie. Op basis van dat doel kan vervolgens bepaald worden wat wel en wat niet in de LCA-studie meegenomen wordt. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de keuze voor de levenscycli die meegenomen worden, maar ook de keuze voor impact categorieën (zie uitleg bij stap 3), voor de LCA-standaarden, etc.   

  2. Levenscyclusinventarisatie (LCI)

    Voor een LCA-studie is data nodig. In de LCI-fase wordt informatie verzameld over alle input (grondstoffen, energie, water) en output (product, emissies, afval) in de levenscyclus van het product. De meest betrouwbare zijn primaire data: ruwe, productspecifieke gegevens. Vaak ontbreken die deels. Daarom wordt vaak ook gebruikgemaakt van secundaire data, gebaseerd op industrie-gemiddelden of wetenschappelijke studies.

  3. Levenscyclus impactbeoordeling (LCIA)

    In deze fase bereken je de milieueffecten van een product. In Stap 1 is bepaald welke impactcategorieën horen bij het doel van de studie. Een voorbeeld van een veelgebruikte impactcategorie is klimaatverandering, uitgedrukt in CO2-equivalent.

    Alle gegevens uit de inventarisfase (LCI) worden aan de impactcategorieën gekoppeld met behulp van een LCA-database. Dit gebeurt vaak in speciale LCA-software. Er wordt berekend hoeveel impact elke categorie heeft en de resultaten worden opgeteld om een totaalbeeld van de milieueffecten te krijgen. Deze uitkomsten worden gebruikt voor de conclusies van de LCA-studie.

  4. Interpretatie van de resultaten

    Met het verkregen inzicht in de milieu-impact van het product, kunnen daar conclusies uit getrokken worden. De resultaten geven antwoord op vragen als:

  • Hoe groot is de milieu-impact van mijn product?

  • Op welk onderdeel kan een product verbeterd worden?

  • Hoe duurzaam werken mijn leveranciers?

Bruikbaarheid van LCA-studies

Bij het uitvoeren van een LCA-studie worden veel keuzes gemaakt voor de aanpak. Deze keuzes zijn afhankelijk van het doel van de studie en kunnen verschillen per LCA-studie. In verschillende LCA-studies voor precies hetzelfde product kunnen bijvoorbeeld verschillende keuzes gemaakt worden voor:

  • het levenscyclusmodel

  • de LCA-database

  • de impactcategorieën

  • de LCA-standaard

  • etc.

Dit kan ervoor zorgen dat twee verschillende LCA-studies voor exact hetzelfde product toch andere resultaten opleveren (bijvoorbeeld een andere CO2-uitstoot). Deze verschillen in resultaten kunnen behoorlijk groot zijn (voor exact hetzelfde product).
Doordat de resultaten van LCA-studies zoveel kunnen verschillen, kan je de LCA-studies dus niet zonder meer overal voor gebruiken.
Wetenschappers ontdekken steeds meer van de effecten van materialen en energiegebruik op het milieu. Daarom worden LCA-studies steeds verder ontwikkeld. Zo worden bijvoorbeeld de effecten van microplastics onderzocht en veranderen soms de inzichten over het klimaateffect van materialen. Ook de LCA-methodieken zijn nog in ontwikkeling; zo is de EU een nieuwe LCA-methode aan het ontwikkelen. Omdat nog niet alles bekend is of in ontwikkeling, worden sommige milieueffecten nog niet altijd correct meegenomen in LCA-studies.

 De adviezen en conclusies die je terugvindt in De Groene Z, zijn getrokken op basis van de informatie uit LCA-studies die nu beschikbaar zijn. Dit betekent dat huidige adviezen en conclusies in De Groene Z dus mogelijk in de toekomst ook nog kunnen veranderen door voortschrijdend inzicht.   

Wat kan wel met een LCA-studie?

Een LCA-studie is een hele specifieke analyse van één of meerdere producten. Het geeft inzicht in de milieu-impact én waar die milieu-impact zit. Dat biedt een goede basis om producten te verduurzamen. LCA-studies zijn daarmee zeer geschikt voor:

  • Monitoren binnen je eigen productieproces

  • Scenario’s doorrekenen

  • Duurzame keuzes maken (productontwerp of gedrag voor verschillende levensfases).

  • Direct vergelijken van verschillende producten binnen één LCA-studie.

Wat kan niet met een LCA-studie?

LCA-studies kunnen onderling gebruik maken van zeer verschillende methodieken en afbakening. De uitkomsten/resultaten van verschillende LCA-studies voor éénzelfde product kunnen daardoor veel verschillen. Een LCA-studie is daarom niet geschikt voor:

  • Direct vergelijken van de resultaten van verschillende LCA-studies (ook al gaan ze over exact hetzelfde product).

  • Kwantitatieve resultaten uit een specifieke LCA-studie gebruiken om algemene duurzaamheidsdoelen op te stellen en te monitoren.  

Hoe helpt de Groene Z jou verder op basis van LCA-studies?

Al met al is voor het uitvoeren en juist interpreteren van een LCA-studie veel vakkennis en tijd nodig. De Groene Z voert deze LCA-studies niet zelf uit, maar verzamelt de belangrijkste LCA-studies voor medische hulpmiddelen passend bij de Nederlandse zorg.

Onze LCA-experts maken gebruik van hun kennis om de juiste conclusies te trekken uit LCA-studies. Die conclusies vertalen ze naar heldere en bruikbare adviezen over duurzame productkeuzes en duurzaam gebruik van medische hulpmiddelen.

Lees hier meer over de Experts bij De Groene Z.

 

Elke LCA-studie is gecontroleerd op betrouwbaarheid en relevantie voor de Nederlandse zorg. Naast de adviezen, vind je daarom bij elke LCA-studie ook een korte toelichting van de LCA-expert. Deze toelichting helpt je om beter te begrijpen hoe je de adviezen kan gebruiken in jouw situatie.

We houden ook in de gaten of LCA-studies zijn geüpdatet of dat er nieuwe LCA-studies zijn gepubliceerd. Zo houden we onze adviezen en conclusies actueel.

 Zo kan jij sneller en makkelijker duurzame keuzes maken voor medische hulpmiddelen, op basis van de laatst beschikbare informatie.

 Wil je meer weten over hoe onze LCA-experts te werk gaan?

Bekijk dan onze werkwijze.

Laden