Wegwerp medicijncups
Duurzame keuze: plastic of papier
Laatste update op 18 mei 2026
In een medicijncup of -beker kun je tabletten voor een patiënt of cliënt verzamelen, vloeibare medicatie afmeten en medicatie tijdelijk bij de patiënt of cliënt bewaren.
Op deze pagina vind je tips voor duurzaam gebruik en productkeuze. Met de tips die bovenaan de R-ladder staan (Refuse, Reduce) kan je de milieu-impact het meest verlagen. Prioriteer die dus bij het bepalen van je eerstvolgende zet.
Lees hierover meer in de leeswijzer van De Groene Z.Zo koop je wegwerp medicijncups duurzaam in
De onderzoekers van Charmillot et al. (2023) adviseren om zo klein mogelijke medicijncups in te kopen, zolang ze hun functie nog goed vervullen. Zij stellen dat een medicijncup van 30 ml groot genoeg is voor het verzamelen van tabletten of het afmeten van vloeistoffen voor één patiënt/cliënt.
In de studie werd een papieren cup van 60 ml vergeleken met een polypropyleen cup van 30 ml. Als de papieren cup kleiner was geweest, dan was de klimaatimpact hiervan nog verder verlaagd. Dit komt omdat een kleinere cup minder materiaal nodig heeft. Daardoor is de impact van productie en afvalverwerking ook lager.
1. Papier of gerecycled plastic
Kies liever papier dan nieuw plastic. Papier is een biobased materiaal en beter voor het milieu. Het beste is papier met een keurmerk, zoals FSC. Dan weet je dat het papier op een verantwoorde manier is gemaakt. Het beste zijn papieren cups die niet gecoat zijn. Zodra papier gecoat wordt, kan het niet meer gerecycled worden en de coating verhoogt de milieu-impact.
Als er een coating nodig is omdat de cups vloeistoffen moeten bevatten, hebben papieren bekers met een waslaag vaak een kleinere impact op het milieu dan bekers met een plastic coating volgens UNEP (2021). Beiden zijn niet recyclebaar.
Een andere optie is gerecycled plastic, zoals rPET of rPP. Volgens UNEP (2021) zijn bekers van gerecycled plastic milieutechnisch vergelijkbaar met papieren bekers. Vraag aan de leverancier of het gerecyclede plastic echt uit afval komt dat anders was weggegooid. Of is het restmateriaal van fabrieken dat toch al opnieuw zou worden gebruikt? Alleen als het echt om een afvalstroom gaat, helpt het het milieu. Gerecycled plastic kan opnieuw gerecycled worden.
2. Biobased plastic
Soms is de milieubelasting van plastics gemaakt van biomassa (biobased plastics) lager dan die van plastics gemaakt van olie (fossiele plastics). Maar dat is niet altijd zo. Daarom is het belangrijk om extra informatie te vragen als een product biobased plastics bevat.
Je kunt hiervoor het toetsingskader uit het Actieplan Biobased Kunststoffen (hoofdstuk 4) gebruiken.
• Alleen biomassabronnen die voldoen aan dezelfde regels als bio-energie volgens RED2 mogen worden gebruikt.
• Met een levenscyclusanalyse (LCA) wordt gekeken wat de milieubelasting is van biobased plastics in vergelijking met de fossiele plastics die ze vervangen.
Een alternatieve certificering is ISCC.
Let goed op: producten van biobased plastic horen niet bij het plastic dat gerecycled wordt. Ze verminderen de kwaliteit van gerecycled plastic.
Vraag leveranciers naar recyclebare medicijncups. Dit is vooral belangrijk als je kiest voor plastic medicijncups. Plastic dat wordt verbrand, zorgt namelijk voor een grote belasting van het klimaat. Kunststoffen die goed recyclebaar zijn, zijn onder andere PET, HDPE en polypropyleen (PP).
Let op: cups met medicijnresten mogen niet gerecycled worden. Daarnaast betekent recyclebaar niet automatisch dat het ook echt gerecycled wordt. Je moet het afval goed scheiden, de logistiek regelen en een afvalverwerker hebben die het materiaal kan recyclen.
Wil je liever een papieren cup? Hou er dan rekening mee dat papieren cups met een plastic coating moeilijk te recyclen zijn. Papier en plastic zijn namelijk lastig van elkaar te scheiden. Vraag daarom aan leveranciers of er beter recyclebare alternatieven zijn, bijvoorbeeld zonder coating of van een materiaal dat beter te recyclen is.
Je kunt producenten de volgende vragen voorleggen:
Welk percentage van hun stroom afkomstig is van hernieuwbare bronnen, zoals wind, zon of waterkracht.
Of ze brandstoffen zoals aardgas of kolen gebruiken in het productieproces, bijvoorbeeld voor verwarming of machines. Vraag daarbij welk deel van het totale energieverbruik dit is.
Als de producent geen exacte percentages kan geven, vraag dan of ze groene stroom of andere duurzame energie gebruiken. Als ook dat niet duidelijk is, kun je kiezen voor producenten uit West-Europese landen waar de CO₂-uitstoot van elektriciteit laag is. Dit geldt vooral voor IJsland, Noorwegen, Zweden, Zwitserland en Frankrijk.
Vergelijking tussen wegwerp medicijncups
Wil je wegwerp medicijncups inkopen? Bekijk hieronder wat de belangrijkste impact is van wegwerp medicijncups. De grafiek laat de resultaten zien van één of meer onderzoeken. Zijn er meerdere onderzoeken? Dan kun je boven de grafiek kiezen tussen verschillende tabbladen om alle resultaten te bekijken. Let op: elk onderzoek rekent op een andere manier. Daarom kun je de resultaten van verschillende studies niet direct met elkaar vergelijken. Soms worden in één onderzoek meerdere soorten wegwerp medicijncups vergeleken. Dan zie je meerdere staafdiagrammen in de grafiek. Die kun je wél met elkaar vergelijken, omdat ze uit hetzelfde onderzoek komen. Onder de grafiek staan algemene conclusies. Die zijn gemaakt op basis van alle onderzoeken, door een expert in LCA (levenscyclusanalyse). Wil je meer uitleg? Kijk dan bij de toelichting van de LCA-expert
Vers un matériel hospitalier écoresponsable: exemple du gobelet à médicaments
Plastic polypropyleen cup
- Gewicht:
- 2 gram
- Afmeting:
- 30 ml inhoud
- Afmeting:
- 30 ml inhoud
- Materiaal:
- Polypropyleen (PP)
Papieren cup
- Gewicht:
- 1,9 gram
- Afmeting:
- 60 ml inhoud
- Afmeting:
- 60 ml inhoud
- Materialen:
- Papierpulp uit China, plastic polyethyleen coating, eetbare inkt
Wat zorgt voor de grootste Klimaatimpact?
Materialen en productie
Plastic & nieuw papier
De polypropyleen medicijncup is gemaakt van 2 gram polypropyleen. Dit is plastic dat gemaakt wordt van aardolie, een fossiele grondstof. De papieren medicijncup bestaat uit 1,9 gram nieuw papierpulp, gemaakt van hout (cellulose), een hernieuwbare grondstof. Het maken van plastic én nieuw papier (dus geen gerecycled papier) kost veel energie. Daarom komt de grootste klimaatimpact van de productie van de materialen.
Energie tijdens productie - Thermovormen plastic
De polypropyleen beker wordt gemaakt met thermovormen. Het plastic wordt verwarmd en in de juiste vorm gebracht. De papieren cup wordt gemaakt van nieuw papier dat op maat wordt gesneden, in elkaar gezet, voorzien van een waterdichte PE-coating en bedrukt met eetbare inkt.
Het energiegebruik van de productieprocessen is niet apart beschreven in de studie van Charmillot et al. (2023). Wel is voor het thermovormen veel warmte nodig, waardoor er veel energie wordt gebruikt. De productie van de papieren cup gebeurt vooral met machines, waardoor er per beker minder energie nodig is.
De producten komen uit verschillende landen: de papieren cup uit China en de polypropyleen cup uit Zweden. Zweden gebruikt schonere energie dan China.
Afvalverwerking
Verbranding plastic cup
In de studie worden beide cups na gebruik verbrand. De polypropyleen cup veroorzaakt ruim acht keer meer klimaatemissies dan de papieren cup. Dat komt omdat de papieren cup vooral uit plantaardig materiaal bestaat en daardoor weinig fossiele CO₂ uitstoot. De polypropyleen cup is gemaakt van fossiele grondstoffen, waardoor er juist veel fossiele CO₂ vrijkomt.
Energieterugwinning
De verbranding van beide cups gebeurt in de Tridel-installatie in Lausanne, waar energie wordt teruggewonnen. Deze energie vervangt andere energiebronnen, waardoor de netto-impact van de cups lager wordt.
Bij verbranding van plastic komt meer dan twee keer zoveel energie vrij als bij papier. Hierdoor wordt meer energie teruggeleverd aan het net. Dit compenseert echter niet de acht keer hogere uitstoot van fossiele CO₂ van de polypropyleen cup.
Papieren cups
Plastic cups
Binnenkort beschikbaar
Ook binnen het programma Samen de Zorg Vergroenen is recent een LCA naar papieren en plastic cups gedaan. We zijn bezig deze LCA ook via De Groene Z te ontsluiten. De resultaten bevestigen de boodschap dat papieren cups duurzamer zijn.
Verdieping
Wil je weten waar je op moet letten bij de overstap van wegwerp naar herbruikbare medicijncups?
Bekijk tips voor de overstap van wegwerp naar herbruikbare medicijncupsWerk je al met herbruikbare medicijncups of ga je daarop overstappen?
Bekijk tips voor herbruikbare medicijncupsBronnen
Om goede adviezen te geven over milieu-impact, kiezen we alleen onderzoeken die betrouwbaar zijn en die het best passen bij de situatie in Nederlandse ziekenhuizen.
Onder het kopje ‘Relevante LCA-studies’ staan de onderzoeken die aan onze eisen voldoen.
Bij ‘Uitgesloten LCA-studies’ zie je welke onderzoeken we niet gebruiken. Die zijn minder betrouwbaar en/of passen niet voldoende bij de Nederlandse situatie.
De adviezen en grafieken op deze pagina komen uit alle relevante LCA-studies. Zo geven we goed onderbouwde informatie over de milieu-impact van medische producten in Nederlandse ziekenhuizen.
Relevante LCA-studies
Deze studie is gedaan in Zwitserland (Lausanne). Dat is niet helemaal passend voor Nederland, maar de omstandigheden zijn wel vergelijkbaar. In de studie vergelijken ze het gebruik van verschillende types wegwerp-medicijncups (polypropyleen en papier) om hun milieueffecten te bepalen,. Dit doen ze op basis van het totale jaarverbruik van een universitair ziekenhuis.
- Referentie
- https://doi.org/10.53738/revmed.2023.19.851.2212
- Naam auteurs
- Tiphaine Charmillot, Suren Erkman, Nathalie Chèvre en Julien Castioni.
- Opdrachtgever
- Niet gespecificeerd
- Locatie van de studie
- Zwitserland (specifiek het Centre Hospitalier Universitaire Vaudois - CHUV in Lausanne)
- Publicatiedatum
- 2023
- Gepubliceerd in
- REVUE MÉDICALE SUISSE
- DOI nummer
- https://doi.org/10.53738/revmed.2023.19.851.2212
- Normen/standaarden
- De studie volgt de ISO 14040-serie normen voor levenscyclusanalyses.
- Methode
- IPCC 2013 (voor klimaatverandering over 100 jaar) en IMPACT 2002+ (voor menselijke gezondheid, ecosystemen en hulpbronnen).
- Database
- Ecoinvent 3.7.1 (2020), model "Allocation, cut-off by classification".
- Software
- Niet gespecificeerd
Deze studie biedt een zeer uitgebreid overzicht van de huidige wetenschappelijke kennis over de milieu-impact van drinkbekers. Aangezien de gebruikssituatie van drinkbekers verschilt van medicijncups gebruiken we deze studie alleen ter ondersteuning van de bevindingen van de LCA die specifiek over medicijncups gaat. Het is geen primaire LCA van één specifiek product, maar een synthese die kritieke factoren identificeert zoals breakeven points (vaak tussen 20 en 140 keer hergebruik) en de impact van wassen. De studie benadrukt dat er geen "one-size-fits-all" oplossing is en dat de beste keuze sterk afhangt van de lokale energie-mix en recyclinginfrastructuur.
- Referentie
- https://www.lifecycleinitiative.org/single-use-plastic-products-studies
- Naam studie
- Single-use beverage cups and their alternatives - Recommendations from Life Cycle Assessments
- Naam auteurs
- Yvonne Lewis, Alexandra Gower, Philippa Notten (TGH Think Space)
- Opdrachtgever
- United Nations Environment Programme (UNEP) & Life Cycle Initiative
- Locatie van de studie
- Frankrijk (Parijs) / Online
- Publicatiedatum
- 2021
- Gepubliceerd in
- UNEP rapport (Economy Division)
- Normen/standaarden
- Niet als selectiecriterium gebruikt (er wordt aangenomen dat onderliggende studies ISO 14040/14044 volgen)
- Methode
- Meta-analyse van 10 LCA-studies
- Database
- Onderliggende studies gebruiken o.a. ecoinvent
- Software
- Niet gespecificeerd voor het overkoepelende rapport
Merel Segers
LCA-expert
Adviezen gebaseerd op twee studies
De adviezen over het duurzamer maken van wegwerp-medicijnbekers zijn vooral gebaseerd op een Zwitserse studie van de Universiteit van Lausanne (Charmillot et al., 2023). Daarnaast is een rapport van UNEP (2021) gebruikt om te kijken of er nog informatie mist. Het UNEP-rapport gaat over de milieueffecten van drinkbekers. Het gaat niet precies over medicijnbekers, maar qua materialen en vorm lijken de producten wel veel op elkaar.
Het onderzoek van Charmillot et al. (2023) is gedaan door onafhankelijke onderzoekers van de universiteit samen met het CHUV-ziekenhuis. Het onderzoek is uitgevoerd volgens internationale ISO 14040-normen. Andere wetenschappers hebben het gecontroleerd via een peer-review voordat het in een medisch tijdschrift verscheen. De situatie in Zwitserland lijkt op die in Nederland en Noordwest-Europa. Net als in Nederland wordt het afval verbrand met energieterugwinning, waardoor de milieubelasting van de bekers kleiner wordt. Voor de analyse is gebruikgemaakt van de ecoinvent-database en gegevens van het ziekenhuis en de fabrikanten. Het onderzoek kijkt niet alleen naar het klimaat, maar ook naar gezondheid, ecosysteemkwaliteit en gebruik van grondstoffen.
Stap 1: Verminderen in het verbruik
Gebruik alleen wat echt nodig is:
Combineer medicatie waar mogelijk in één medicijncup
Geef medicijnen direct uit de strip als dat kan
Vermijd dubbele medicijncups (een cup in een cup) tenzij strikt noodzakelijk
Hang posters op bij medicijnkarren met de boodschap "één medicijncup is vaak genoeg". Sommige zorgorganisaties zien hierdoor een duidelijke vermindering van het cupjesverbruik.
Door de cups opnieuw te gebruiken, bijvoorbeeld bij vaste tabletten, voorkom je dat er voor iedere medicijngift een cupje gemaakt moet worden. Dat bespaart ook afval.
Spoel vloeibare medicijnen nooit weg door toilet of gootsteen. Zorg voor een aparte opvangbak voor medicijnresten. Medicijncups met restjes horen bij medicatie-afval. Zorg voor voldoende kennis bij personeel over juiste afvalverwerking.
Duurzaam werken met wegwerp medicijncups
Afdelingen die hun afvalstromen monitoren, zien vaak een directe daling in cupgebruik na bewustwordingsacties.
Duurzaam gebruik
Toch (nog) niet aan de slag met wegwerp medicijncups? Ontdek meer over hoe je zo duurzaam mogelijk om kan gaan met wegwerp medicijncups of de overstap naar herbruikbare medicijncups.
