Herbruikbaar celstofmatje
Duurzame keuze voor herbruikbaar variant
-
Relevante LCA-studie
-
NFU longlist nr. 13
-
Samen De Zorg Vergroenen
-
Milieuthermometer
Laatste update op 18 september 2025
Celstofmatten worden gebruikt om vocht of bloed op te nemen om bedden, tafels of vloeren schoon en droog te houden tijdens een ingreep of bevalling.
Op deze pagina vind je tips voor duurzaam gebruik en productkeuze. Met de tips die bovenaan de R-ladder staan (Refuse, Reduce) kan je de milieu-impact het meest verlagen. Prioriteer die dus bij het bepalen van je eerstvolgende zet.
Lees hierover meer in de leeswijzer van De Groene Z.Hoe interpreteer je deze LCA-conclusies?
+De studie gaat over de situatie in Nederland
-De herbruikbare celstofmat is nog niet in het formaat te krijgen dat is gebruikt voor de studie.
Zo koop je herbruikbare celstofmatjes duurzaam in
Wasdiensten inkopen:
Vraag aan organisaties die wasdiensten aanbieden:
Wat doen ze om energie te besparen? Bijvoorbeeld kunnen ze de was aan de lucht drogen in plaats van in de droger? Zijn er plannen om energiezuinigere machines te kopen?
Hoeveel energie gebruiken zij per kilo gewassen, gedroogde en gesteriliseerde afdekdoeken, bijvoorbeeld in kWh (kilowattuur) per kilo?
Eigen wasserij:
Vraag de wasserijmedewerkers of zij ideeën hebben om energie te besparen. Zorg er bijvoorbeeld voor dat de was- en droogmachines altijd goed vol zitten. Soms is er een programma dat iets langer duurt, maar wel minder energie gebruikt. Drogen kost meer energie dan wassen, dus als je dat kan voorkomen bespaar je energie.
Je kunt ook zelf het energieverbruik meten met een energiemeter die je plaatst tussen stopcontact en machine. Zo weet je hoeveel stroom een machine echt verbruikt. Daarnaast kun je apparatuur uitzetten of op de standby stand wanneer deze niet worden gebruikt.
Zijn er machines die veel energie gebruiken? Maak dan een plan om deze te vervangen. Wordt een apparaat maar één keer per week gebruikt? Vervang dan alleen als het financieel verstandig is binnen vijf jaar.
Volgens Geene (2023) kan de klimaatimpact van herbruikbare celstormatjes met 20% worden verlaagd als hernieuwbare elektriciteit wordt gebruikt voor het wassen en steriliseren van de matjes.
Eigen wasserij:
Vraag aan de facilitair manager of energiebeheerder welke soort energie het ziekenhuis gebruikt.
Elektriciteit: Wordt er zelf groene stroom opgewekt, zoals met zonnepanelen? Hoeveel procent van de electriciteit komt uit eigen opwekking? Wordt er Nederlandse groene stroom ingekocht? Als je zeker wilt weten dat je echt duurzame stroom koopt, vraag dan of de stroom voldoet aan de Milieukeur-eisen voor groene stroom van 15 mei 2018 (MK67, GE13). Koop je (deels) bio-energie in, vraag dan of deze aanvullend voldoet aan de NTA 8080-regels.
Aardgas: Ga daarnaast na of er ook andere energiebronnen gebruikt worden voor het wassen en drogen, zoals aardgas. Je bespaart de meeste CO2 als het hele was- en sterilisatieproces op elektriciteit werkt én die elektriciteit groen is.
Wasdiensten inkopen:
Vraag de leverancier van wasdiensten:
Hoeveel CO2-uitstoot (in CO2e) veroorzaakt hun was- en droogproces per kilo gewassen celstofmat? Als het bedrijf meedoet aan duurzame programma’s zoals de CO2-Prestatieladder, dan zouden ze die informatie moeten hebben.
Als ze die informatie niet hebben, vraag dan het volgende:
Wordt er Nederlandse groene stroom ingekocht? Als je zeker wilt weten of de stroom echt duurzaam is, vraag dan of de stroom voldoet aan de Milieukeur-eisen voor groene stroom van 15 mei 2018 (MK67, GE13). Wordt er (deels) stroom uit bio-energie ingekocht? Vraag dan of deze aanvullend voldoet aan de NTA 8080-regels.
Wekken ze zelf groene stroom op, zoals met zonnepanelen? Hoeveel procent van hun stroom komt uit eigen opwekking?
Gebruiken ze ook fossiele energie, zoals aardgas? Hoeveel gebruiken ze daarvan bij het wassen en/of drogen?
Hebben ze plannen om in de toekomst meer groene energie te gaan gebruiken?
Als je kunt kiezen tussen verschillende leveranciers van was- en droogdiensten, dan kun je de antwoorden op de bovenstaande vragen gebruiken om een keuze te maken.
Heb je geen keuze in leveranciers? Stel de vragen dan toch. Leg uit dat je het belangrijk vindt om de milieu-impact van herbruikbare celstofmatjes te verminderen. Zeg ook dat het gebruik van groene (hernieuwbare) energie daarbij erg belangrijk is.
Voor verschilllende impactcategoriën veroorzaakt het gebruik van zeep de grootste impact in de gebruiksfase. Vraag de (externe) wasserij of ze gebruik maken van duurzame wasprocessen waarbij het zeepgebruik minimaal is,
Vraag uit bij de (externe) wasserij of er wasmiddelen worden gebruikt met een Type I milieukeurmerk volgens ISO 14024. Voorbeelden van deze keurmerken zijn EU Ecolabel, Nordic Swan, Blaue Engel en NF Environnement.
Geene (2023) geeft in de LCA-studie aan dat er nog geen celstofmatten zijn met de juiste afmetingen, waardoor er vaak te grote celstofmatten gebruikt worden. Check dus wat de benodigde afmetingen en adsoptiecapaciteiten zijn en ga met de leveranciers en/of producenten in gesprek over mogelijke productontwikkelingen die hierbij aansluiten.
De herbruikbare celstofmatten worden verbrand nadat ze worden weggegooid in het ziekenhuis. Volgens Geene (2023) kunnen wasserijen de stof van afgedankte celstofmatten recyclen (een voorbeeld is Hebo Van Dijk). Dit zou de milieu-impact van de afvalverwerkingsfase verlagen. Ga dus met je gecontracteerde wasserij in gesprek over de mogelijkheden voor recycling.
Vraag producenten welk percentage van hun stroom afkomstig is van hernieuwbare bronnen, zoals wind, zon of waterkracht.
Vraag ook of zij brandstoffen zoals aardgas of kolen gebruiken in het productieproces, bijvoorbeeld voor verwarming of machines. Vraag daarbij welk deel van het totale energieverbruik dit is.
Als de producent geen exacte percentages kan geven, vraag dan of ze groene stroom of andere duurzame energie gebruiken.
Als ook dat niet duidelijk is, kun je kiezen voor producenten uit West-Europese landen waar de CO₂-uitstoot van elektriciteit laag is. Dit geldt vooral voor IJsland, Noorwegen, Zweden, Zwitserland en Frankrijk.
Vergelijking tussen herbruikbare celstofmatjes
1000 wegwerstuks versus 10 herbruikbare (100x hergebruikt)
Wil je herbruikbare celstofmatjes inkopen? Bekijk hieronder wat de belangrijkste impact is van herbruikbare celstofmatjes. De grafiek laat de resultaten zien van één of meer onderzoeken. Zijn er meerdere onderzoeken? Dan kun je boven de grafiek kiezen tussen verschillende tabbladen om alle resultaten te bekijken. Let op: elk onderzoek rekent op een andere manier. Daarom kun je de resultaten van verschillende studies niet direct met elkaar vergelijken. Soms worden in één onderzoek meerdere soorten herbruikbare celstofmatjes vergeleken. Dan zie je meerdere staafdiagrammen in de grafiek. Die kun je wél met elkaar vergelijken, omdat ze uit hetzelfde onderzoek komen. Onder de grafiek staan algemene conclusies. Die zijn gemaakt op basis van alle onderzoeken, door een expert in LCA (levenscyclusanalyse). Wil je meer uitleg? Kijk dan bij de toelichting van de LCA-expert
Comparative Life Cycle Assessment of absorbent underpads
Underpad, ABENA Abri-Soft Washable, light blue
- Gewicht:
- 237 gr
- Materialen:
- Yarn, woven upper layer, nonwoven middle layer, blue bottom layer
- Materialen:
- Yarn, woven upper layer, nonwoven middle layer, blue bottom layer
- Afmetingen :
- 60x60
- Absorptiecapaciteit:
- 1130 ml
Wat zorgt voor de grootste Milieu-impact?
Wassen & drogen:
Wassen en drogen zorgen voor de grootste impact door stroom en aardgas gebruik. Hierbij is de energiebron zeer bepalend voor de impact van de warmte. Overstappen op zonnestroom reduceert de klimaatimpact voor de herbruikbare celstofmat met circa 20%.
Wasmiddel:
De impact die wasmiddel veroorzaakt ook op het milieu is kleiner vergeleken met het energieverbruik bij wassen en steriliseren. Toch heeft het een grote invloed op bepaalde milieu-effecten.
Materialen:
De milieu-impact van de materialen is ruim 2,5 keer lager dan de impact van de gebruiksfase en is erg afhankelijk van de materialen waarvan de celstofmat gemaakt is. Bij gebruik van andere materialen zullen de herbruikbare celstofmatjes waarschijnlijk nog steeds duurzamer zijn dan de wegwerp matjes. Dit omdat het materiaal relatief een klein aandeel heeft in de totale milieu-impact en het verschil in totale milieu-impcat tussen herbruikbaar en wegwerp veel groter is.
Verdieping
Wil je weten waar je op moet letten bij de overstap van wegwerp naar herbruikbare celstofmatjes?
Bekijk tips voor duurzame keuzes voor wegwerp naar herbruikbare celstofmatjesKan je (nog) niet overstappen van wegwerp celstofmatjes?
Bekijk tips voor wegwerp celstofmatjesBronnen
Om goede adviezen te geven over milieu-impact, kiezen we alleen onderzoeken die betrouwbaar zijn en die het best passen bij de situatie in Nederlandse ziekenhuizen.
Onder het kopje ‘Relevante LCA-studies’ staan de onderzoeken die aan onze eisen voldoen.
Bij ‘Uitgesloten LCA-studies’ zie je welke onderzoeken we niet gebruiken. Die zijn minder betrouwbaar en/of passen niet voldoende bij de Nederlandse situatie.
De adviezen en grafieken op deze pagina komen uit alle relevante LCA-studies. Zo geven we goed onderbouwde informatie over de milieu-impact van medische producten in Nederlandse ziekenhuizen.
Relevante LCA-studies
Deze studie is onlangs uitgevoerd door een afstudeerstudent voor de Universiteit Groningen, mede-begeleid door milieu-adviesbureau Ecoras. De resultaten geven een goede indruk van het verschil in milieu-impact tussen herbruikbare en eenmalige celstofmatten.
- Referentie
- Geene (2023)
- Naam studie
- Comparative Life Cycle Assessment of absorbent underpads
- Naam auteurs
- K. Geene
- Opdrachtgever
- Rijksuniversiteit Groningen (RUG), Ecoras
- Locatie van de studie
- Nederland
- Publicatiedatum
- 2023
- Gepubliceerd in
- Rijksuniversiteit Groningen (RUG)
- DOI nummer
- Normen/standaarden
- ISO 14040, ISO 14044
- Methode
- Product Environmental Footprint (PEF), PEFCR for apparel and foodware, EF 3.1 LCIA Method
- Database
- Ecoinvent (versie 3.8)
- Software
- Simapro (versie 9.5)
Uitgesloten LCA-studies
Uitsluiten: Onwaarschijnlijke hoeveelheid warmte tijdens het wasproces. De hoeveelheid warmte voor het wasproces is een factor 8 hoger in deze LCA-studie dan in de studie van Geene (2023). Ook na een controle met getallen voor warmte van een wasserij, lijken de getallen die hier gebruikt zijn niet overeen te komen met de werkelijkheid.
Daarnaast is de LCA-studie niet extern gecontroleerd en ontbreekt er bij de auteurs ook een LCA-expert.
- Referentie
- Bleckman et al (2022)
- Naam studie
- Rapport ‘Innovatieprijs Duurzaamheid UMCG 2021’, Een duurzamere inzet van celstofmatjes op de OK
- Naam auteurs
- R. Bleckman, F. van der Zant, L. Radema M. Deinum, S. Kruijff, A. Leliveld-Kors
- Opdrachtgever
- UMC Groningen
- Locatie van de studie
- Nederland
- Publicatiedatum
- 2023
- Gepubliceerd in
- DOI nummer
Marijke Hegger
LCA-Expert
Adviezen gebaseerd op een Nederlandse studie
De adviezen om duurzamere herbruikbare celstofmatten in te kopen zijn gebaseerd op één Nederlands onderzoek. Het voordeel van het gebruik van een Nederlandse LCA-studie is dat er voor de reinigingsfase (wassen + drogen) gebruik gemaakt wordt van Nederlandse data. Aangezien de reinigingsfase een groot aandeel heeft in de totale milieu-impact, is het goed als deze aansluit bij de daadwerkelijke situatie voor Nederlandse zorgorganisaties.
De herbruikbare variant in deze LCA-studie is niet verkrijgbaar op de markt in de afmetingen die zijn gebruikt in de berekeningen. Omdat de hoeveelheid celstofmatten hoofdzakelijk is gebaseerd op het aantal keer dat een celstofmat nodig is en niet op de absorptiecapaciteit, is er in de LCA studie voor gekozen om de afmetingen van de herbruikbare en de wegwerpmatten gelijk te trekken (60x60 cm), om zo een eerlijk vergelijk te kunnen maken op basis van functionaliteit.
In werkelijkheid is de herbruikbare celstofmat die wordt besproken in deze LCA alleen beschikbaar met de afmetingen 85x75 cm (en dus niet in een 60x60 cm variant die is gebruikt voor de LCA studie). In de discussie van de studie wordt de milieu-impact van de bestaande celstofmat (85x75 cm) nog grof nagerekend. Daaruit blijkt dat de eindconclusies van de studie onveranderd blijven.
Als laatste moet er wel rekening mee gehouden worden dat er maar één herbruikbare celstofmat en één wasserij is bekeken in deze LCA-studie. Het kan goed zijn dat andere wasserijen een ander was-+ droogproces hebben, waardoor de milieu-impact van de reinigingsfase anders is. Om dat toch een beetje af te vangen, is er in deze studie wel gekeken naar een alternatief scenario waarbij er bijvoorbeeld andere zeep en zonnestroom wordt gebruikt voor de reinigingsfase.
Een ander nadeel is dat de LCA-studie niet gecontroleerd is door externe deskundigen (wat bij LCA ook wel een externe review heet).
Stap 1: Verminderen in het verbruik
Gebruik alleen celstofmatjes als de behandeling dit vereist. Let er daarnaast op dat er niet meer steriele afdekdoeken dan nodig worden gebruikt en dat deze voor de juiste toepassing ingezet worden. In veel gevallen zijn er duurzamere alternatieven mogelijk (handdoeken, onderzoeksbankpapier, etc.). Denk hierbij bijvoorbeeld aan handoeken voor het drogen van haren, onderzoeksbankpapier voor geluidsdemping van instrumenten op tray/trolley en voor beschermen van apparateur en meubilair bij kleine dermatologische ingrepen geluidsdemping, etc.
Onnodig gebruiken van celstofmatjes kan voorkomen worden door:
Het juiste gebruik op te nemen in zorg protocollen en richtlijnen
De celstofmatjes alleen beperkt beschikbaar te stellen op plekken waar deze écht nodig zijn. Werknemers zullen zo beter nadenken voordat ze de celstofmatjes pakken.
Gedragscampagne voeren om bewustwording onder werknemers te vergroten
Duidelijk instructies te plaatsen op de plekken waar de afdekdoeken beschikbaar gesteld worden. Leg bijvoorbeeld uit hoeveel en welke variant van de afdekdoeken voor welke toepassing gebruikt moet worden en voor welke toepassingen er duurzame varianten gebruikt kunnen worden.
Kies altijd de juiste celstofmat voor de gebruikssituatie. Gebruik geen te grote of te dikke matten, maar kies, waar mogelijk, celstofmatjes met een adsorptievermogen dat past bij de situatie. Door beter gedimensioneerde celstofmatten te gebruiken, kan de klimaatimpact verminderd worden.
Een praktijkvoorbeeld is het gebruiken van het gebruik van onnodig grote celstofmatten voor operaties bij kleine baby's. Als de celstofmat groter is dan de baby zelf, is het duidelijk dat er ook een kleinere celstofmat gebruikt kan worden.
Je kunt ook een campagne starten om collega's bewust te maken van het kiezen voor celstofmatten met de juiste afmetingen.
Duurzaam werken met herbruikbare celstofmatjes
Voortijdig weggooien van herbruikbare afdekdoeken kan voorkomen worden door:
Duidelijk communiceren over het maximaal aantal keer dat de celstofmatjes hergebruikt kunnen worden
Het juiste gebruik op te nemen in zorg protocollen en richtlijnen
De (wegwerp) afdekdoeken alleen beperkt beschikbaar te stellen op plekken waar deze écht nodig zijn. Werknemers zullen zo beter nadenken voordat ze de afdekdoeken pakken.
Gedragscampagne voeren om bewustwording onder werknemers te vergroten
De producten moeten zo vaak gebruikt worden als door de leverancier voorgeschreven. Onderzoek waarom de producten toch eerder weggegooid worden.
Stel de volgende vragen:
Waarom worden ze toch eerder weggegooid?
Kunnen we de levensduur verlengen?
Is reparatie of preventief onderhoud mogelijk?
Door de producten langer te gebruiken, voorkom je onnodige productie en dus milieu-impact.
Geene (2023) omschrijft dat volgens de regelgeving van het ministerie van IenW (LAP3 ) alle celstofmatten die niet lekvrij zijn van bloed en cytostatica bevatten, in het specifieke ziekenhuisafval moeten. De overige celstofmatten mogen dus in het niet-specifieke ziekenhuisafval.
Veel ziekenhuizen gooien voor de zekerheid alle celstofmatten in het specifiek-ziekenhuisafval. Specifiek ziekenhuisafval heeft een grotere milieu-impact dan niet-specifiek ziekenhuisafval. Gooi daarom celstofmatten, als het kan, in het niet-specifiek ziekenhuisafval in plaats van in het specifiek ziekenhuisafval.
Als de celstofmatjes door de wasserij gerecyceld worden, dan moeten ze uiteraard in de juiste recyclebak gegooid worden.
Duurzaam gebruik
Toch (nog) niet aan de slag met herbruikbare celstofmatjes? Ontdek meer over de overstap naar herbruikbare celstofmatjes of hoe je zo duurzaam mogelijk om kan gaan met wegwerp celstofmatjes.
