Celstofmatje
Duurzame keuze voor wegwerp variant
-
Relevante LCA-studie
-
NFU longlist nr. 13
-
Samen De Zorg Vergroenen
-
Milieuthermometer
Laatste update op 18 september 2025
Celstofmatten worden gebruikt om vocht of bloed op te nemen om bedden, tafels of vloeren schoon en droog te houden tijdens een ingreep of bevalling.
Op deze pagina vind je tips voor duurzaam gebruik en productkeuze. Met de tips die bovenaan de R-ladder staan (Refuse, Reduce) kan je de milieu-impact het meest verlagen. Prioriteer die dus bij het bepalen van je eerstvolgende zet.
Lees hierover meer in de leeswijzer van De Groene Z.Hoe interpreteer je deze LCA-conclusies?
+De studie gaat over de situatie in Nederland
-De studie is niet gecontroleerd door externe deskundigen
Zo koop je wegwerp celstofmatjes duurzaam in
Vraag bij je leverancier uit of ze celstofmatjes van duurzame materialen kunnen leveren.
Materialen met een relatief hoge milieu-impact per gewicht zijn SAP (crosslinked polyacrylate salt), nonwoven PP en LDPE. De impact per gewicht van deze materialen is respectievelijk een factor 5, 4 en 3,5 hoger dan die van gebleekte sulfaatpulp. Probeer deze materialen dus te vermijden.
De impact van het tansport kan verlaagd worden als de materialen dichterbij worden gewonnen en als de celstofmatjes dichtbij geproduceerd worden. Vraag dus uit bij je leverancier of ze celstofmatten hebben die lokaal geproduceerd zijn met lokale materialen.
Vraag producenten of leveranciers welk percentage van de stroom voor productie afkomstig is van hernieuwbare bronnen, zoals wind, zon of waterkracht.
Vraag ook of zij brandstoffen zoals aardgas of kolen gebruiken in het productieproces, bijvoorbeeld voor verwarming of machines. Vraag daarbij welk deel van het totale energieverbruik dit is.
Als de producent geen exacte percentages kan geven, vraag dan of ze groene stroom of andere duurzame energie gebruiken.
Als ook dat niet duidelijk is, kun je kiezen voor producenten uit West-Europese landen waar de CO₂-uitstoot van elektriciteit laag is. Dit geldt vooral voor IJsland, Noorwegen, Zweden, Zwitserland en Frankrijk.
Vergelijking tussen wegwerp celstofmatjes
1000 wegwerpstuks versus 10 herbruikbare (100 keer hergebruikt)
Wil je wegwerp celstofmatjes inkopen? Bekijk hieronder wat de belangrijkste impact is van wegwerp celstofmatjes. De grafiek laat de resultaten zien van één of meer onderzoeken. Zijn er meerdere onderzoeken? Dan kun je boven de grafiek kiezen tussen verschillende tabbladen om alle resultaten te bekijken. Let op: elk onderzoek rekent op een andere manier. Daarom kun je de resultaten van verschillende studies niet direct met elkaar vergelijken. Soms worden in één onderzoek meerdere soorten wegwerp celstofmatjes vergeleken. Dan zie je meerdere staafdiagrammen in de grafiek. Die kun je wél met elkaar vergelijken, omdat ze uit hetzelfde onderzoek komen. Onder de grafiek staan algemene conclusies. Die zijn gemaakt op basis van alle onderzoeken, door een expert in LCA (levenscyclusanalyse). Wil je meer uitleg? Kijk dan bij de toelichting van de LCA-expert
Comparative Life Cycle Assessment of absorbent underpads
Tena Bed Plus
- Gewicht:
- 50 gr
- Materialen:
- Fluff pulp, SAP, non-woven PP, PE film
- Materialen:
- Fluff pulp, SAP, non-woven PP, PE film
- Afmetingen :
- 60x60 cm
- Absorptiecapaciteit:
- 1450 ml
Wat zorgt voor de grootste Milieu-impact?
Materialen voor de celstofmatjes:
De materialen hebben verreweg het grooste aandeel in de milieu-impact van het herbruikbare celstofmatje (circa 60%).
Gebleekte flufpulp heeft samen met polyethyleen en ongeweven polypropyleen de grootste impact. Het is echter goed om op te merken dat maar 3% van de wegwerpcelstofmat uit Super Absorbent Polymers (SAP's) betaat, terwijl dit kleine beetje materiaal toch voor 5% van de totale impact van deze hele levensfase zorgt.
Het transport is na de materialen voor de celstrofmat de levensfase met de grooste ipact. Deze ligt wel vele malen lager dan de impact van materialen (circa 5 keer zo laag als de materialen). Het gaat hierbij om de optelsom van al het transport (dus: materialen naar fabriek, fabriek naar ziekenhuis, ziekenhuis naar afvalverwerker naar de eindklant).
Verdieping
Wil je weten waar je op moet letten bij de overstap van wegwerp naar herbruikbare celstofmatjes?
Bekijk tips voor de overstap van wegwerp naar herbruikbare celstofmatjesWerk je al met herbruikbare celstofmatjes of ga je daarop overstappen?
Bekijk tips voor herbruikbare celstofmatjesBronnen
Om goede adviezen te geven over milieu-impact, kiezen we alleen onderzoeken die betrouwbaar zijn en die het best passen bij de situatie in Nederlandse ziekenhuizen.
Onder het kopje ‘Relevante LCA-studies’ staan de onderzoeken die aan onze eisen voldoen.
Bij ‘Uitgesloten LCA-studies’ zie je welke onderzoeken we niet gebruiken. Die zijn minder betrouwbaar en/of passen niet voldoende bij de Nederlandse situatie.
De adviezen en grafieken op deze pagina komen uit alle relevante LCA-studies. Zo geven we goed onderbouwde informatie over de milieu-impact van medische producten in Nederlandse ziekenhuizen.
Relevante LCA-studies
Deze studie is onlangs uitgevoerd door een afstudeerstudent voor de Universiteit Groningen, mede-begeleid door milieu-adviesbureau Ecoras. De resultaten geven een goede indruk van het verschil in milieu-impact tussen herbruikbare en eenmalige celstofmatten.
- Referentie
- Geene (2023)
- Naam studie
- Comparative Life Cycle Assessment of absorbent underpads
- Naam auteurs
- K. Geene
- Opdrachtgever
- Rijksuniversiteit Groningen (RUG), Ecoras
- Locatie van de studie
- Nederland
- Publicatiedatum
- 2023
- Gepubliceerd in
- Rijksuniversiteit Groningen (RUG)
- DOI nummer
- Normen/standaarden
- ISO 14040, ISO 14044
- Methode
- Product Environmental Footprint (PEF), PEFCR for apparel and foodware, EF 3.1 LCIA Method
- Database
- Ecoinvent (versie 3.8)
- Software
- Simapro (versie 9.5)
Uitgesloten LCA-studies
Uitsluiten: Onwaarschijnlijke hoeveelheid warmte tijdens het wasproces. De hoeveelheid warmte voor het wasproces is een factor 8 hoger in deze LCA-studie dan in de studie van Geene (2023). Ook na een controle met getallen voor warmte van een wasserij, lijken de getallen die hier gebruikt zijn niet overeen te komen met de werkelijkheid.
Daarnaast is de LCA-studie niet extern gecontroleerd en ontbreekt er bij de auteurs ook een LCA-expert.
- Referentie
- Bleckman et al (2022)
- Naam studie
- Rapport ‘Innovatieprijs Duurzaamheid UMCG 2021’, Een duurzamere inzet van celstofmatjes op de OK
- Naam auteurs
- R. Bleckman, F. van der Zant, L. Radema M. Deinum, S. Kruijff, A. Leliveld-Kors
- Opdrachtgever
- UMC Groningen
- Locatie van de studie
- Nederland
- Publicatiedatum
- 2023
- Gepubliceerd in
- DOI nummer
Marijke Hegger
LCA-Expert
De adviezen om duurzamere wegwerp OK-jassen in te kopen zijn gebaseerd op één gedegen onderzoek uit Nederland.
Deze LCA-studie heeft als groot voordeel dat het specifiek over Nederland gaat. Daarom passen de resultaten goed bij de Nederlandse situatie.
Een nadeel van het onderzoek is dat er voor de materialen vrij veel aannames zijn gedaan over de gewichten en de oorsprong van de materialen. Aangezien de materialen een groot aandeel hebben in de totale milieu-impact, kunnen bepaalde aannames een relatief groot effect hebben. Daarnaast kan het zijn dat bepaalde LCA-conclsusies en bijbehorende adviezen niet opgaan voor wegwerp celstofmatten van andere materialen. Een ander nadeel is dat de LCA-studie niet gecontroleerd is door externe deskundigen (wat bij LCA ook wel een externe review heet).
Stap 1: Verminderen in het verbruik
Gebruik alleen celstofmatjes als de behandeling dit vereist. Let er daarnaast op dat er niet meer steriele afdekdoeken dan nodig worden gebruikt en dat deze voor de juiste toepassing ingezet worden. In veel gevallen zijn er duurzamere alternatieven mogelijk (handdoeken, onderzoeksbankpapier, etc.). Denk hierbij bijvoorbeeld aan handoeken voor het drogen van haren, onderzoeksbankpapier voor geluidsdemping van instrumenten op tray/trolley en voor beschermen van apparateur en meubilair bij kleine dermatologische ingrepen geluidsdemping, etc.
Onnodig gebruiken van celstofmatjes kan voorkomen worden door:
Het juiste gebruik op te nemen in zorg protocollen en richtlijnen
De celstofmatjes alleen beperkt beschikbaar te stellen op plekken waar deze écht nodig zijn. Werknemers zullen zo beter nadenken voordat ze de celstofmatjes pakken.
Gedragscampagne voeren om bewustwording onder werknemers te vergroten
Duidelijk instructies te plaatsen op de plekken waar de afdekdoeken beschikbaar gesteld worden. Leg bijvoorbeeld uit hoeveel en welke variant van de afdekdoeken voor welke toepassing gebruikt moet worden en voor welke toepassingen er duurzame varianten gebruikt kunnen worden.
Kies altijd de juiste celstofmat voor de gebruikssituatie. Gebruik geen te grote of te dikke matten, maar kies, waar mogelijk, celstofmatjes met een adsorptievermogen dat past bij de situatie. Door beter gedimensioneerde celstofmatten te gebruiken, kan de klimaatimpact verminderd worden.
Een praktijkvoorbeeld is het gebruiken van het gebruik van onnodig grote celstofmatten voor operaties bij kleine baby's. Als de celstofmat groter is dan de baby zelf, is het duidelijk dat er ook een kleinere celstofmat gebruikt kan worden.
Je kunt ook een campagne starten om collega's bewust te maken van het kiezen voor celstofmatten met de juiste afmetingen.
Duurzaam werken met wegwerp celstofmatjes
Geene (2023) omschrijft dat volgens de regelgeving van het ministerie van IenW (LAP3 ) alle celstofmatten die niet lekvrij zijn van bloed en cytostatica bevatten, in het specifieke ziekenhuisafval moeten. De overige celstofmatten mogen dus in het niet-specifieke ziekenhuisafval.
Veel ziekenhuizen gooien voor de zekerheid alle celstofmatten in het specifiek-ziekenhuisafval. Specifiek ziekenhuisafval heeft een grotere milieu-impact dan niet-specifiek ziekenhuisafval. Gooi daarom celstofmatten als het kan in het niet-specifiek ziekenhuisafval in plaats van in het specifiek ziekenhuisafval.
Duurzaam gebruik
Toch (nog) niet aan de slag met wegwerp celstofmatjes? Ontdek meer over hoe je zo duurzaam mogelijk om kan gaan met wegwerp celstofmatjes of de overstap naar herbruikbare celstofmatjes.
