Herbruikbare OK muts
Duurzame keuze voor herbruikbaar variant
-
Relevante LCA-studie
Laatste update op 13 februari 2026
Een OK-muts houdt haren, huidschilfers en bacteriën uit het operatiegebied en beschermt het personeel tegen besmetting.
Op deze pagina vind je tips voor duurzaam gebruik en productkeuze. Met de tips die bovenaan de R-ladder staan (Refuse, Reduce) kan je de milieu-impact het meest verlagen. Prioriteer die dus bij het bepalen van je eerstvolgende zet.
Lees hierover meer in de leeswijzer van De Groene Z.Zo koop je herbruikbare OK mutsen duurzaam in
Wasdiensten inkopen:
Vraag aan organisaties die wasdiensten aanbieden:
Wat doen zij om energie te besparen? Bijvoorbeeld kunnen ze de was aan de lucht drogen in plaats van in de droger? Zijn er plannen om energiezuinigere machines te kopen?
Hoeveel energie gebruiken zij per kilo gewassen, gedroogde en gesteriliseerde OK mutsen, bijvoorbeeld in kWh (kilowattuur) per kilo?
Eigen wasserij:
Vraag de wasserijmedewerkers of zij ideeën hebben om energie te besparen. Zorg er bijvoorbeeld voor dat de was- en droogmachines altijd goed vol zitten. Soms is er een programma dat iets langer duurt, maar wel minder energie gebruikt. Drogen kost meer energie dan wassen, dus als je dat kan voorkomen bespaar je energie.
Je kunt ook zelf het energieverbruik meten met een energiemeter die je plaatst tussen stopcontact en machine. Zo weet je hoeveel stroom een machine echt verbruikt.
Zijn er machines die veel energie gebruiken? Maak dan een plan om deze te vervangen. Let op: Wordt een apparaat maar één keer per week gebruikt? Vervang dan alleen als het financieel verstandig is binnen vijf jaar.
Eigen wasserij:
Vraag aan de facilitair manager of energiebeheerder welke soort energie het ziekenhuis gebruikt.
Elektriciteit: Wordt er zelf groene stroom opgewekt, zoals met zonnepanelen? Hoeveel procent van de elektriciteit komt uit eigen opwekking? Wordt er Nederlandse groene stroom ingekocht? Als je zeker wilt weten dat je echt duurzame stroom koopt, vraag dan of de stroom voldoet aan de Milieukeur-eisen voor groene stroom van 15 mei 2018 (MK67, GE13). Koop je (deels) bio-energie in, vraag dan of deze aanvullend voldoet aan de NTA 8080-regels.
Aardgas: Ga daarnaast na of er ook andere energiebronnen gebruikt worden voor het wassen en steriliseren, zoals aardgas. Je bespaart de meeste CO2 als het hele was- en sterilisatieproces op elektriciteit werkt én die elektriciteit groen is.
Wasdiensten inkopen:
Vraag de leverancier van wasdiensten:
Hoeveel CO2-uitstoot (in CO2e) veroorzaakt hun was- en sterilisatieproces per kilo gewassen OK mutsen? Als het bedrijf meedoet aan duurzame programma’s zoals de CO2-Prestatieladder, dan zouden ze die informatie moeten hebben.
Als ze die informatie niet hebben, vraag dan het volgende:
Wordt er Nederlandse groene stroom ingekocht? Als je zeker wilt weten of de stroom echt duurzaam is, vraag dan of de stroom voldoet aan de Milieukeur-eisen voor groene stroom van 15 mei 2018 (MK67, GE13). Wordt er (deels) stroom uit bio-energie ingekocht? Vraag dan of deze aanvullend voldoet aan de NTA 8080-regels.
Wekken ze zelf groene stroom op, zoals met zonnepanelen? Hoeveel procent van hun stroom komt uit eigen opwekking?
Gebruiken ze ook fossiele energie, zoals aardgas? Hoeveel gebruiken ze daarvan bij het wassen?
Hebben ze plannen om in de toekomst meer groene energie te gaan gebruiken?
Als je kunt kiezen tussen verschillende leveranciers van wasdiensten, dan kun je de antwoorden op de bovenstaande vragen gebruiken om een keuze te maken.
Heb je geen keuze in leveranciers? Stel de vragen dan toch. Leg uit dat je het belangrijk vindt om de milieu-impact te verminderen. Zeg ook dat het gebruik van groene (hernieuwbare) energie daarbij erg belangrijk is.
Vraag bij het kopen van OK-mutsen wat de leverancier aanbeveelt om de levensduur te verlengen. Vergelijk bij meerdere leveranciers hoeveel keer de mutsen gebruikt kunnen worden.
De mutsen zijn nu gecertificeerd voor 100 wasbeurten. Omdat de milieu-impact per gebruik afneemt naarmate de muts vaker wordt gebruikt, zou een verbetering van de textielkwaliteit of zorgvuldiger onderhoud waardoor de muts bijvoorbeeld 150 keer mee kan gaan, de impact per gebruik nog verder verlagen.
Onderzoek of er herbruikbare OK-mutsen zijn die gemaakt zijn van duurzamere materialen, zoals:
Gerecyclede materialen, zoals gerecycled polyester of gerecycled katoen.
Biologische materialen, zoals biologisch katoen dat voldoet aan keurmerken zoals: EU Ecolabel textiel, Blauer Engel, Nordic Swan, Ökotex, Fair Trade, of Made By. Katoen is ongebleekt, tenzij gebleekt met waterstofperoxide.
Alternatieve materialen, zoals lyocell uit duurzaam/geoptimaliseerd pulp, vlas of jute.
Zie ook de inkoopeisen PIANOo voor 'Bedrijfskleding' en https://ikwilcirculairinkopen.nl/buyer-group-textiel-in-de-zorg/.
Vraag producenten welk percentage van hun stroom afkomstig is van hernieuwbare bronnen, zoals wind, zon of waterkracht.
Vraag ook of zij brandstoffen zoals aardgas of kolen gebruiken in het productieproces, bijvoorbeeld voor verwarming of machines. Vraag daarbij welk deel van het totale energieverbruik dit is.
Als de producent geen exacte percentages kan geven, vraag dan of ze groene stroom of andere duurzame energie gebruiken.
Als ook dat niet duidelijk is, kun je kiezen voor producenten uit West-Europese landen waar de CO₂-uitstoot van elektriciteit laag is. Dit geldt vooral voor IJsland, Noorwegen, Zweden, Zwitserland en Frankrijk.
Vergelijking tussen herbruikbare OK mutsen
Wil je herbruikbare OK mutsen inkopen? Bekijk hieronder wat de belangrijkste impact is van herbruikbare OK mutsen. De grafiek laat de resultaten zien van één of meer onderzoeken. Zijn er meerdere onderzoeken? Dan kun je boven de grafiek kiezen tussen verschillende tabbladen om alle resultaten te bekijken. Let op: elk onderzoek rekent op een andere manier. Daarom kun je de resultaten van verschillende studies niet direct met elkaar vergelijken. Soms worden in één onderzoek meerdere soorten herbruikbare OK mutsen vergeleken. Dan zie je meerdere staafdiagrammen in de grafiek. Die kun je wél met elkaar vergelijken, omdat ze uit hetzelfde onderzoek komen. Onder de grafiek staan algemene conclusies. Die zijn gemaakt op basis van alle onderzoeken, door een expert in LCA (levenscyclusanalyse). Wil je meer uitleg? Kijk dan bij de toelichting van de LCA-expert
Cohen et al. (2023): Environmental Impact Assessment of Reusable and Disposable Surgical Head Covers
Herbruikbare OK-muts
- Gewicht:
- 25.5 gram
- Materialen:
- Polyester, koolstofvezel, RFID chip
- Materialen:
- Polyester, koolstofvezel, RFID chip
Wat zorgt voor de klimaatimpact
Polyester
De herbruikbare OK-muts weegt 25,5 gram, terwijl de wegwerpmuts 7,25 gram weegt. Dat is 3,5 keer zo zwaar. Daarom zie je dit terug in de impact. Het is logisch dat de herbruikbare OK-muts zwaarder is, omdat hij ook langer meegaat. De muts is gemaakt van Polyester, een fossiel plastic gemaakt uit aardolie. Aardolie moet uit de grond gehaald en bewerkt worden, en dat is slecht voor het klimaat en het milieu.
Productieproces
Het polyester wordt in België tot stof geweven. Daar wordt Belgische elektriciteit gebruikt. Dat zorgt voor een relatief lage klimaatuitstoot vergeleken met landen die veel kolen gebruiken voor stroom.
Chip
De herbruikbare OK-mutsen hebben een electronische chip van 0,5 gram. Het maken van de chip veroorzaakt uitstoot. Maar als de chip zorgt dat de muts langer meegaat of energie bespaart tijdens het wassen, wordt deze uitstoot weer goedgemaakt.
Reiniging
De herbruikbare OK-mutsen in deze studie worden extern gewassen bij een wasserij. Eén herbruikbare OK-muts weegt 25,5 gram.
Elektriciteitsgebruik
Per gewassen OK-muts wordt 0,00515 kWh elektriciteit gebruikt. Per kilogram gewassen OK-mutsen is dit 0,151 kWh. Dit is gewone stroom van het Nederlandse elektriciteitsnet en geen groene stroom. In Nederland wordt ongeveer de helft van de stroom opgewekt met fossiele brandstoffen. Daardoor zorgt dit elektriciteitsgebruik voor uitstoot van broeikasgassen en voor klimaatimpact.
Gasverbruik
Per OK-muts wordt 0,00392 m³ aardgas gebruikt. Per kilogram gewassen OK-mutsen is dit 0,115 m³. Aardgas is een fossiele brandstof. Bij het gebruik ervan komen broeikasgassen vrij die bijdragen aan klimaatverandering. De klimaatuitstoot hiervan is hoger dan die van elektriciteit van het Nederlandse stroomnet, omdat daarin ook hernieuwbare energie wordt gebruikt.
Waspoeder (zeer lage klimaatimpact)
Per OK-muts wordt 0,03 gram waspoeder gebruikt. Voor een kilogram gewassen OK-mutsen is dit 1,27 gram. De klimaatimpact hiervan is zo klein dat deze niet zichtbaar is in de grafiek.
Watergebruik en -zuivering (zeer lage klimaatimpact)
Per kilogram gewassen OK-mutsen wordt 5 liter kraanwater gebruikt. Hiervan wordt 70% hergebruikt. Per OK-muts is dit 0,05 liter nieuw kraanwater per wasbeurt. Voor een kilogram gewassen OK-mutsen is dit 2 liter. Dit is een kleine hoeveelheid en kraanwater in Nederland heeft een lage klimaatimpact. Daarom is deze impact niet zichtbaar in de grafiek. Ook de zuivering van het afvalwater heeft een zeer kleine invloed op het klimaat.
Verdieping
Wil je weten waar je op moet letten bij de overstap van wegwerp naar herbruikbare OK mutsen?
Bekijk tips voor duurzame keuzes voor wegwerp naar herbruikbare OK mutsenKan je (nog) niet overstappen van wegwerp OK mutsen?
Bekijk tips voor wegwerp OK mutsenBronnen
Om goede adviezen te geven over milieu-impact, kiezen we alleen onderzoeken die betrouwbaar zijn en die het best passen bij de situatie in Nederlandse ziekenhuizen.
Onder het kopje ‘Relevante LCA-studies’ staan de onderzoeken die aan onze eisen voldoen.
Bij ‘Uitgesloten LCA-studies’ zie je welke onderzoeken we niet gebruiken. Die zijn minder betrouwbaar en/of passen niet voldoende bij de Nederlandse situatie.
De adviezen en grafieken op deze pagina komen uit alle relevante LCA-studies. Zo geven we goed onderbouwde informatie over de milieu-impact van medische producten in Nederlandse ziekenhuizen.
Relevante LCA-studies
Deze studie is in 2023 gepubliceerd en past bij de situatie in Nederlandse ziekenhuizen. Het artikel is erg kort, waardoor niet alle aannames te controleren zijn. De resultaten komen overeen met de studies van Donahue et al. (2024) en Agarwal et al. (2023). Dit ondersteunt de conclusie dat herbruikbare OK-mutsen minder klimaatimpact hebben dan wegwerp-OK-mutsen.
- Referentie
- https://doi.org/10.1001/jamasurg.2023.3863
- Naam studie
- Environmental Impact Assessment of Reusable and Disposable Surgical Head Covers
- Naam auteurs
- Eva S. Cohen, MD; Sarah Djufri, MD; Selma Bons, MD; Mike R. Knoppert, BsC; Wouter J. K. Hehenkamp, MD, PhD; Lisanne H. J. A. Kouwenberg, MD; Nicolaas H. Sperna Weiland, MD, PhD
- Opdrachtgever
- The study was performed at and utilized procurement data from Amsterdam University Medical Centres (AUMC)
- Locatie van de studie
- Amsterdam, The Netherlands
- Publicatiedatum
- 2023
- Gepubliceerd in
- JAMA Surgery
- DOI nummer
- https://doi.org/10.1001/jamasurg.2023.3863
- Normen/standaarden
- ISO 14040/44
- Methode
- ReCiPe 2016 v1.1
- Database
- Ecoinvent 3.6
- Software
- SimaPro 9.1.0.7
Deze studie is gedaan in de Verenigde Staten. Daardoor wijken sommige onderdelen af van de Nederlandse situatie. Het is een vergelijking tussen wegwerp OK-mutsen en katoenen herbruikbare OK-mutsen. Deze studie is niet publiekelijk beschikbaar, daarom is alleen de samenvatting (abstract) gebruikt om de resultaten te vergelijken met de Nederlandse studie van Cohen et al. (2023). Dit ondersteunt de conclusie dat herbruikbare OK-mutsen minder klimaatimpact hebben dan wegwerp-OK-mutsen.
- Referentie
- https://doi.org/10.1016/j.jss.2024.04.007
- Naam studie
- A Life Cycle Assessment of Reusable and Disposable Surgical Caps
- Naam auteurs
- Laura M. Donahue; Hayley J. Petit; Cassandra L. Thiel; Gwyneth A. Sullivan; Brian C. Gulack; Ami N. Shah
- Opdrachtgever
- Not specified
- Locatie van de studie
- United States
- Publicatiedatum
- 2024
- Gepubliceerd in
- Journal of Surgical Research
- DOI nummer
- https://doi.org/10.1016/j.jss.2024.04.007
- Normen/standaarden
- ISO 14044
- Methode
- Process-based LCA
- Database
- Not specified
- Software
- Not specified
Deze studie is gedaan in de Verenigde Staten. Daardoor wijken sommige onderdelen af van de Nederlandse situatie. Deze studie is niet publiekelijk beschikbaar, daarom is alleen de samenvatting (abstract) gebruikt om de resultaten te vergelijken met de Nederlandse studie van Cohen et al. (2023). Dit ondersteunt de conclusie dat herbruikbare OK-mutsen minder klimaatimpact hebben dan wegwerp-OK-mutsen.
- Referentie
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37707671/
- Naam studie
- Reusable scrub caps are cost-effective and help reduce the climate footprint of surgery
- Naam auteurs
- Divyansh Agarwal; Tina Bharani; Wynne Armand; John E. Slutzman; J.T. Mullen
- Opdrachtgever
- Not specified
- Locatie van de studie
- United States (Massachusetts General Hospital, Boston)
- Publicatiedatum
- 2023
- Gepubliceerd in
- Langenbeck’s Archives of Surgery
- DOI nummer
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37707671/
- Normen/standaarden
- Not specified
- Methode
- Environmental impact analysis; cost & carbon footprint comparison
- Database
- Not specified
- Software
- Not specified
Merel Segers
LCA-expert
Adviezen gebaseerd op drie studies
De adviezen om duurzamere herbruikbare OK-mutsen in te kopen zijn gebaseerd op drie onderzoeken: één uit Nederland, één uit Amerika en één uit Engeland. De belangrijkste conclusies komen overeen voor alle onderzoeken.
Nederlandse situatie
Voor deze pagina is vooral de studie van Cohen et al. (2023) gebruikt. Deze studie is uitgevoerd in het Amsterdam UMC en geeft daarom een goed beeld van de milieu-impact van OK-mutsen in Nederland. De omschrijving van de studie is wel erg kort. Daarom is niet goed te checken of alles goed is meegenomen. In deze studie is de herbruikbare OK-muts gemaakt van polyester.
Overige studies
Daarnaast waren er twee andere studies over OK-mutsen uit de VS. Deze studies zijn niet in Nederland gedaan en passen daarom niet helemaal bij de Nederlandse situatie. Zo worden in het buitenland weleens OK-mutsen door personeel naar huis genomen om te wassen, wat een heel andere situatie is dan de mutsen in het ziekenhuis of bij een externe wasserij wassen. Ook zijn de studies niet openbaar beschikbaar. Daarom is alleen de samenvatting (abstract) gebruikt om de resultaten te vergelijken met de Nederlandse studie van Cohen et al. (2023).
Stap 1: Verminderen in het verbruik
Stap waar mogelijk over op herbruikbare OK-mutsen in plaats van wegwerp; LCA‑onderzoek laat zien dat herbruikbare mutsen aanzienlijk minder CO₂-uitstoot en afval veroorzaken (tot ca. 50% minder CO₂ en ruim 90% minder afval in praktijkcases). Communiceer naar OK medewerkers wat de milieuwinst is; ziekenhuizen die dit delen, zien vaak meer draagvlak voor herbruikbare mutsen.
Ga na bij de infectiepreventie of er ook persoonlijke OK-mutsen gebruikt mogen worden of ze alleen vanuit de OK worden gefaciliteerd.
Door verschillende soorten OK-mutsen aan te bieden, accepteren medewerkers de OK-mutsen makkelijker en dragen ze deze sneller. Je kunt ook testperiodes doen om te ontdekken welke mutsen het meest worden gedragen.
Zorg dat iedere medewerker één schone muts per dienst gebruikt en voorkom onnodig wisselen “voor de zekerheid”, want extra wissels vergroten was- of afvalvolume zonder infectiepreventievoordeel. Monitor gebruikscijfers (aantal mutsen per ingreep of per FTE) en geef feedback aan teams.
Op basis van gesprekken en ervaringen blijkt dat het gebruik van wasbare mutsen ongeveer 10% lager ligt dan van wegwerp mutsen. Dit heeft er mogelijk mee te maken dat gebruikers gemakkelijker een nieuwe wegwerp muts pakken (bijvoorbeeld als een muts op de grond valt) dan dat ze dat doen bij een herbruikbare muts. Dit verschil van 10% kan in de praktijk nog hoger zijn.
FIT-initiatief
Duurzaam werken met herbruikbare OK mutsen
De chip geeft gebruiksinformatie over de OK-muts. Gebruik deze informatie om de muts zo duurzaam mogelijk in te zetten.
Richt een centraal inzamelsysteem in met wasbare netten of bakken, zodat mutsen niet in plastic afvalzakken belanden en de logistiek vrijwel afvalvrij wordt.
Duurzaam gebruik
Toch (nog) niet aan de slag met herbruikbare OK mutsen? Ontdek meer over de overstap naar herbruikbare OK mutsen of hoe je zo duurzaam mogelijk om kan gaan met wegwerp OK mutsen.
