Schaar
Duurzame keuze: Herbruikbaar versus wegwerp
-
Relevante LCA-studie
-
NFU longlist nr. 22
Laatste update op 26 augustus 2025
Medische scharen zijn instrumenten voor het knippen van diverse materialen in medische omgevingen.
Op deze pagina vind je tips voor duurzaam gebruik en productkeuze. Met de tips die bovenaan de R-ladder staan (Refuse, Reduce) kan je de milieu-impact het meest verlagen. Prioriteer die dus bij het bepalen van je eerstvolgende zet.
Lees hierover meer in de leeswijzer van De Groene Z.Hoe interpreteer je deze LCA-conclusies?
+ Verschillende studies komen tot dezelfde conclusie.
+ Er is gekeken naar meerdere soorten milieueffecten, niet alleen naar het klimaat.
Zo verminder je de mileu-impact van scharen
Herbruikbare scharen zijn beter voor het milieu dan wegwerpscharen, zelfs als je de herbruikbare schaar maar twee keer gebruikt.
Als een volledig herbruikbare schaar niet mogelijk is, kies dan voor een schaar die deels herbruikbaar en deels wegwerp is. Dit is beter voor het milieu dan een wegwerpschaar.
Eigen CSA:
Vraag de CSA-medewerkers of zij ideeën hebben om energie te besparen. Zorg er bijvoorbeeld voor dat machines altijd goed vol zitten.
Je kunt ook zelf het energieverbruik meten met een energiemeter die je plaatst tussen stopcontact en machine. Zo weet je hoeveel stroom een machine echt verbruikt.
Zijn er machines die veel energie gebruiken? Maak dan een plan om deze te vervangen. Let op: Wordt een apparaat maar één keer per week gebruikt? Dan hoeft vervanging alleen als het financieel verstandig is binnen vijf jaar.
CSA inkopen:
Vraag aan organisaties die CSA aanbieden:
Hoeveel energie gebruiken zij per schoongemaakte en gesteriliseerde schaar, bijvoorbeeld in kWh (kilowattuur)?
Wat doen zij om energie te besparen? Zijn er plannen om energie te gaan besparen, bijvoorbeeld door energiezuinige machines te kopen?
Als je kunt kiezen tussen verschillende leveranciers van CSA-diensten, dan kun je de antwoorden op de bovenstaande vragen gebruiken om een keuze te maken.
Heb je geen keuze in leveranciers? Stel de vragen dan toch. Leg uit dat je het belangrijk vindt om de impact op het milieu van herbruikbare scharen kleiner te maken. Vertel dat het energiegebruik in de CSA een groot deel van die impact veroorzaakt. Ook als ze groene stroom gebruiken, is het belangrijk om zo weinig mogelijk energie te gebruiken. Want ook groene stroom heeft invloed op het milieu, al is dat minder dan bij gewone of grijze stroom.
Eigen CSA:
Vraag aan de facilitair manager of energiebeheerder welke soort energie het ziekenhuis gebruikt.
Elektriciteit: Wordt er Nederlandse groene stroom ingekocht? Let op: Als je zeker wilt weten dat je echt duurzame stroom koopt, vraag dan of de stroom voldoet aan de Milieukeur-eisen voor groene stroom van 15 mei 2018 (MK67, GE13). Koop je (deels) bio-energie in, vraag dan of deze aanvullend voldoet aan de NTA 8080-regels. Of wekt het ziekenhuis zelf stroom op met bijvoorbeeld zonnepanelen? Hoeveel procent van de stroom komt uit eigen opwekking?
Aardgas: Ga daarnaast na of er ook andere energiebronnen gebruikt worden voor het wassen, zoals aardgas. Je bespaart de meeste CO2 als het hele was- en sterilisatieproces op elektriciteit werkt én die elektriciteit groen is.
CSA inkopen:
Vraag de leverancier van CSA-diensten:
Hoeveel CO2-uitstoot (in CO2e) veroorzaakt hun CSA proces per schaar? Als het bedrijf meedoet aan duurzame programma’s zoals de CO2-Prestatieladder, dan zouden ze die informatie moeten hebben.
Als ze die informatie niet hebben, vraag dan het volgende:
Wordt er Nederlandse groene stroom ingekocht? Als je zeker wilt weten of de stroom echt duurzaam is, vraag dan of de stroom voldoet aan de Milieukeur-eisen voor groene stroom van 15 mei 2018 (MK67, GE13). Wordt er (deels) stroom uit bio-energie ingekocht? Vraag dan of deze aanvullend voldoet aan de NTA 8080-regels.
Wekken ze zelf groene stroom op, zoals met zonnepanelen? Hoeveel procent van hun stroom komt uit eigen opwekking?
Gebruiken ze ook fossiele energie, zoals aardgas? Hoeveel gebruiken ze daarvan bij het wassen?
Hebben ze plannen om in de toekomst meer groene energie te gaan gebruiken?
Als je kunt kiezen tussen verschillende leveranciers van CSA-diensten, dan kun je de antwoorden op de bovenstaande vragen gebruiken om een keuze te maken.
Heb je geen keuze in leveranciers? Stel de vragen dan toch. Leg uit dat je het belangrijk vindt om de impact op het milieu van herbruikbare scharen te verkleinen. Vertel ook dat het energiegebruik in de CSA een groot deel van de impact veroorzaakt.
Vraag de externe of interne CSA om zo weinig mogelijk sterilisatiepapier te gebruiken. Dit kan bijvoorbeeld door instrumenten in sets te verpakken in plaats van apart. Herbruikbare containers kunnen een alternatief zijn voor sterilisatiepapier, waarbij de milieu-impact vooral klein is als het steriliseren hiervan efficient en met groene stroom gebeurt. Meer informatie staat op de pagina "Sterilisatie inpakpapier".
Kies reinigingsmiddelen die minder schadelijk zijn voor het milieu bij het schoonmaken van medische instrumenten. Gebruik alleen middelen uit klasse B of C volgens de Algemene Beoordelingsmethodiek (ABM). Middelen uit klasse A mogen alleen gebruikt worden met toestemming van het Bevoegd Gezag, of als een deskundige sterilisatie-expert (DSMH) dit nodig vindt. Hiervoor is een verklaring aanwezig.
Vergelijking tussen wegwerp en herbruikbare scharen
500 wegwerpscharen vs. 1 herbruikbare schaar 500 keer gebruiken
Vervolgstappen
Werk je al met herbruikbare scharen of ga je daarop overstappen?
Bekijk tips voor herbruikbare scharenKan je (nog) niet overstappen van wegwerp scharen?
Bekijk tips voor wegwerp scharenBronnen
Om goede adviezen te geven over milieu-impact, kiezen we alleen onderzoeken die betrouwbaar zijn en die het best passen bij de situatie in Nederlandse ziekenhuizen.
Onder het kopje ‘Relevante LCA-studies’ staan de onderzoeken die aan onze eisen voldoen.
Bij ‘Uitgesloten LCA-studies’ zie je welke onderzoeken we niet gebruiken. Die zijn minder betrouwbaar en/of passen niet voldoende bij de Nederlandse situatie.
De adviezen en grafieken op deze pagina komen uit alle relevante LCA-studies. Zo geven we goed onderbouwde informatie over de milieu-impact van medische producten in Nederlandse ziekenhuizen.
Relevante LCA-studies
Nederlandse vergelijking eenmalige en herbruikbare partussets
Deze studie is passend voor de Nederlandse situatie en is recent uitgevoerd door een betrouwbaar milieuadviesbureau. De studie gaat over instrumentensets en niet over één losse schaar. Omdat de sets vooral bestaan uit metalen instrumenten die lijken op een schaar, is de studie toch bruikbaar voor deze productgroep.
De kwaliteit van de studie kan nog beter worden als er een externe controle (review) wordt gedaan.
- Referentie
- https://cedelft.eu/wp-content/uploads/sites/2/2022/12/CE_Delft_220162_Eenmalige_of_herbruikbare_partus-_en_hechtsets_Def.pdf
- Naam studie
- Eenmalige of herbruikbare partus- en hechtsets? Milieukundige vergelijking voor het UMC Utrecht – Update 2022
- Naam auteurs
- Lynn Snijder, Martijn Broeren
- Opdrachtgever
- UMC Utrecht
- Locatie van de studie
- Delft, Netherlands
- Publicatiedatum
- 2022
- Gepubliceerd in
- CE Delft
- Normen/standaarden
- ISO14040/44
- Methode
- ReCiPe 2016-methode (v1.07).
- Database
- Ecoinvent
- Software
- SimaPro 9.4
Duitse vergelijking eenmalige en herbruikbare scharen
Deze studie is gedaan in de Duitsland. Dit is niet helemaal passend voor in Nederland maar het is wel vergelijkbaar. Dit is de enige studie die wegwerp plastic scharen bekijkt. Daarnaast is de studie meer dan 10 jaar oud. Er zijn geen recentere studies die ook het effect van plastic scharen meenemen.
- Referentie
- https://doi.org/10.1007/s11367-013-0547-7
- Naam studie
- Eco-efficiency of disposable and reusable surgical instruments, a scissors case
- Naam auteurs
- S. Ibbotson, T. Dettmer, S. Kara, C. Herrmann
- Opdrachtgever
- Not specified
- Locatie van de studie
- Braunschweig and Sydney, Germany
- Publicatiedatum
- 2013
- Gepubliceerd in
- Int J Life Cycle Assess
- DOI nummer
- https://doi.org/10.1007/s11367-013-0547-7
- Normen/standaarden
- ISO14040
- Methode
- Screening LCA
- Database
- Ecoinvent 2.2, Australian data 2007
- Software
- Not specified
Deze studie is gedaan in de UK. Dat is niet helemaal passend voor in Nederland. Daarnaast gaat het over scharen gebruikt bij laparoscopie. Dit is een specifieke ingreep.
- Referentie
- https://doi.org/10.1007/s00464-021-08728-z
- Naam studie
- Environmental impact and life cycle financial cost of hybrid (reusable/single-use) instruments versus single-use equivalents in laparoscopic cholecystectomy
- Naam auteurs
- Chantelle Rizan, Mahmood F. Bhutta
- Opdrachtgever
- Surgical Innovations Ltd.
- Locatie van de studie
- Not specified
- Publicatiedatum
- 2021
- Gepubliceerd in
- Not specified
- DOI nummer
- https://doi.org/10.1007/s00464-021-08728-z
- Normen/standaarden
- ISO 14044
- Methode
- ReCiPe v1.1
- Database
- Ecoinvent v3.6, Industry data v.2.0.
- Software
- SimaPro
Deze studie is gedaan in de UK en Duitsland. Dat is niet helemaal passend voor in Nederland. Daarnaast gaat deze studie alleen over het repareren van scharen.
- Referentie
- https://doi.org/10.1007/s11367-022-02064-7
- Naam studie
- Life cycle assessment and life cycle cost of repairing surgical scissors
- Naam auteurs
- Chantelle Rizan, Tom Brophy, Robert Lillywhite, Malcom Reed, Mahmood F. Bhutta
- Opdrachtgever
- Not specified
- Locatie van de studie
- London, UK
- Publicatiedatum
- 2022
- Gepubliceerd in
- The International Journal of Life Cycle Assessment
- DOI nummer
- https://doi.org/10.1007/s11367-022-02064-7
- Normen/standaarden
- ISO 14040/44
- Methode
- ReCiPe V1.1
- Database
- Ecoinvent v 3.6 European Life Cycle Database
- Software
- SimaPro Version 9.10
Merel Segers
LCA-expert
Studies consistent over milieuwinst hergebruik
Meerdere levenscyclusanalyses laten zien dat herbruikbare medische scharen beter voor het milieu zijn dan wegwerpscharen. Dit geeft vertrouwen dat het hergebruik van scharen een duurzamere keuze is dan wegwerpscharen.
De exacte besparing hangt af van verschillende factoren. Hoe vaak de scharen worden hergebruikt en hoe ze worden gesteriliseerd, spelen een belangrijke rol in de uiteindelijke milieu-impact. Toch blijft de trend hetzelfde in verschillende situaties.
Brede blik op milieu
De studies keken niet alleen naar klimaatimpact, maar ook naar andere milieuaspecten. Dit ondersteunt de conclusie dat herbruikbare opties ook in andere milieucategorieën beter scoren.
Optimistische inschatting van metaalterugwinning bij afvalverwerking
De studie van Snijder & Broeren (2022) gaat ervan uit dat 96% van het metaal uit de schaar na verbranding gerecycled kan worden. Je voorkomt hiermee de productie van nieuw metaal. Daarom is de klimaatimpact hiervan netto positief, oftewel een negatief getal voor afvalverwerking. Ze noemen zelf dat dit een optimistische inschatting is van de afvalverwerking, aangezien er mogelijk minder ruwijzer wordt teruggewonnen. Deze aanpak (die in het voordeel werkt van de eenmalige instrumentensets) is gekozen om de eventuele milieuvoordelen van de herbruikbare set conservatief in te schatten.
Stap 1: Verminderen in het verbruik
Om duurzamer om te gaan met het reinigen van instrumenten, is het belangrijk om lege slots in de wasmachine zoveel mogelijk te minimaliseren. Door de machines optimaal te beladen, wordt het aantal wasbeurten verminderd, wat leidt tot een lagere klimaatimpact.
Soms zijn er afspraken dat overbodige producten uit sets gehaald kunnen worden. Meld daarom om welke producten dat gaat. Zo wordt onnodige milieuschade voorkomen.
Duurzaam gebruik
Gebruik je in je dagelijkse werkzaamheden scharen? Ontdek hoe jij duurzaam om kan gaan met zowel herbruikbare als wegwerp scharen.