Herbruikbare schaar
Duurzame keuze voor herbruikbaar variant
-
Relevante LCA-studie
-
NFU longlist nr. 22
Laatste update op 18 september 2025
Medische scharen zijn instrumenten voor het knippen van diverse materialen in medische omgevingen.
Op deze pagina vind je tips voor duurzaam gebruik en productkeuze. Met de tips die bovenaan de R-ladder staan (Refuse, Reduce) kan je de milieu-impact het meest verlagen. Prioriteer die dus bij het bepalen van je eerstvolgende zet.
Lees hierover meer in de leeswijzer van De Groene Z.Zo koop je herbruikbare scharen duurzaam in
Kijk op de pagina waar herbruikbare en wegwerp scharen met elkaar worden vergeleken. Daar vind je tips over hoe je het schoonmaak- en sterilisatieproces kan verduurzamen.
Vraag hoe lang de scharen meegaan en hoe vaak je ze opnieuw kunt gebruiken. Vraag ook naar de kwaliteit van de scharen, of ze gerepareerd kunnen worden en welk onderhoud de leverancier adviseert.
Uit de LCAs blijkt dat het aantal keer dat de scharen gebruikt worden voordat ze weggegooid worden sterk verschilt: van 500 (Snijder et al. (2022)) tot 4500 keer (Ibbotson et al. (2013)). Hoe vaker een schaar wordt hergebruikt, hoe beter dat is voor het milieu.
Vraag producenten:
Welk percentage van hun stroom afkomstig is van hernieuwbare bronnen, zoals wind, zon of waterkracht.
Of zij brandstoffen zoals aardgas of kolen gebruiken in het productieproces, bijvoorbeeld voor verwarming of machines. Vraag daarbij welk deel van het totale energieverbruik dit is.
Als de producent geen exacte percentages kan geven, vraag dan of ze groene stroom of andere duurzame energie gebruiken.
Als ook dat niet duidelijk is, kun je kiezen voor producenten uit West-Europese landen waar de CO₂-uitstoot van elektriciteit laag is. Dit geldt vooral voor IJsland, Noorwegen, Zweden, Zwitserland en Frankrijk.
Vergelijking tussen herbruikbare scharen
Wil je herbruikbare scharen inkopen? Bekijk hieronder wat de belangrijkste impact is van herbruikbare scharen. De grafiek laat de resultaten zien van één of meer onderzoeken. Zijn er meerdere onderzoeken? Dan kun je boven de grafiek kiezen tussen verschillende tabbladen om alle resultaten te bekijken. Let op: elk onderzoek rekent op een andere manier. Daarom kun je de resultaten van verschillende studies niet direct met elkaar vergelijken. Soms worden in één onderzoek meerdere soorten herbruikbare scharen vergeleken. Dan zie je meerdere staafdiagrammen in de grafiek. Die kun je wél met elkaar vergelijken, omdat ze uit hetzelfde onderzoek komen. Onder de grafiek staan algemene conclusies. Die zijn gemaakt op basis van alle onderzoeken, door een expert in LCA (levenscyclusanalyse). Wil je meer uitleg? Kijk dan bij de toelichting van de LCA-expert
Eenmalige of herbruikbare partus- en hechtsets? Milieukundige vergelijking voor het UMC Utrecht – Update 2022
Metalen schaar (500x hergebruikt)
- Gewicht:
- Onbekend
- Afmeting:
- Onbekend
- Afmeting:
- Onbekend
- Materialen:
- Chirurgisch staal
- Aantal keer hergebruikt:
- 500
Grafiek onder constructie
- Gewicht:
- Onbekend
- Afmeting:
- Onbekend
- Afmeting:
- Onbekend
- Materialen:
- Chirurgisch staal
- Aantal keer hergebruikt:
- 2
Wat zorgt voor de grootste Klimaatimpact?
Reinigen
33% Steriel verpakken. Na het steriliseren worden de instrumenten ingepakt met sterilisatiepapier. Sterilisatiepapier is slechter voor het klimaat dan andere type verpakkingen.
26% stoom: Bij het steriliseren wordt stoom gebruikt, wat de grootste impact heeft op het klimaat in de CSA. In deze studie wordt de stoom zelf gemaakt door aardgas te verbranden in een eigen installatie.
19% zeep: Er wordt 27,5 gram zeep gebruikt bij het voorspoelen, desinfecteren en schoonmaken van karren. Er is een gewone zeep gekozen die niet speciaal is geselecteerd vanwege de milieuvriendelijkheid.
17% elektriciteit: Vooral bij het desinfecteren wordt veel elektriciteit verbruikt. Ook voor het voorspoelen en steriliseren is elektriciteit nodig. Ongeveer twee derde van de elektriciteit komt uit een eigen installatie die aardgas verbrandt, de rest komt van het elektriciteitsnet. De elektriciteit van het net veroorzaakt meer uitstoot dan het verbranden van aardgas.
5% water/afvalwater: In totaal wordt 12 liter water gebruikt voor het voorspoelen, desinfecteren, steriliseren en schoonmaken van onderdelen. Water en afvalwater zorgen voor een kleinere klimaatimpact dan stoom, zeep en elektriciteit.
Verdieping
Wil je weten waar je op moet letten bij de overstap van wegwerp naar herbruikbare scharen?
Bekijk tips voor duurzame keuzes voor wegwerp naar herbruikbare scharenKan je (nog) niet overstappen van wegwerp scharen?
Bekijk tips voor wegwerp scharenBronnen
Om goede adviezen te geven over milieu-impact, kiezen we alleen onderzoeken die betrouwbaar zijn en die het best passen bij de situatie in Nederlandse ziekenhuizen.
Onder het kopje ‘Relevante LCA-studies’ staan de onderzoeken die aan onze eisen voldoen.
Bij ‘Uitgesloten LCA-studies’ zie je welke onderzoeken we niet gebruiken. Die zijn minder betrouwbaar en/of passen niet voldoende bij de Nederlandse situatie.
De adviezen en grafieken op deze pagina komen uit alle relevante LCA-studies. Zo geven we goed onderbouwde informatie over de milieu-impact van medische producten in Nederlandse ziekenhuizen.
Relevante LCA-studies
Nederlandse vergelijking eenmalige en herbruikbare partussets
Deze studie is passend voor de Nederlandse situatie en is recent uitgevoerd door een betrouwbaar milieuadviesbureau. De studie gaat over instrumentensets en niet over één losse schaar. Omdat de sets vooral bestaan uit metalen instrumenten die lijken op een schaar, is de studie toch bruikbaar voor deze productgroep.
De kwaliteit van de studie kan nog beter worden als er een externe controle (review) wordt gedaan.
- Referentie
- https://cedelft.eu/wp-content/uploads/sites/2/2022/12/CE_Delft_220162_Eenmalige_of_herbruikbare_partus-_en_hechtsets_Def.pdf
- Naam studie
- Eenmalige of herbruikbare partus- en hechtsets? Milieukundige vergelijking voor het UMC Utrecht – Update 2022
- Naam auteurs
- Lynn Snijder, Martijn Broeren
- Opdrachtgever
- UMC Utrecht
- Locatie van de studie
- Delft, Netherlands
- Publicatiedatum
- 2022
- Gepubliceerd in
- CE Delft
- Normen/standaarden
- ISO14040/44
- Methode
- ReCiPe 2016-methode (v1.07).
- Database
- Ecoinvent
- Software
- SimaPro 9.4
Duitse vergelijking eenmalige en herbruikbare scharen
Deze studie is gedaan in de Duitsland. Dit is niet helemaal passend voor in Nederland maar het is wel vergelijkbaar. Dit is de enige studie die wegwerp plastic scharen bekijkt. Daarnaast is de studie meer dan 10 jaar oud. Er zijn geen recentere studies die ook het effect van plastic scharen meenemen.
- Referentie
- https://doi.org/10.1007/s11367-013-0547-7
- Naam studie
- Eco-efficiency of disposable and reusable surgical instruments, a scissors case
- Naam auteurs
- S. Ibbotson, T. Dettmer, S. Kara, C. Herrmann
- Opdrachtgever
- Not specified
- Locatie van de studie
- Braunschweig and Sydney, Germany
- Publicatiedatum
- 2013
- Gepubliceerd in
- Int J Life Cycle Assess
- DOI nummer
- https://doi.org/10.1007/s11367-013-0547-7
- Normen/standaarden
- ISO14040
- Methode
- Screening LCA
- Database
- Ecoinvent 2.2, Australian data 2007
- Software
- Not specified
Deze studie is gedaan in de UK. Dat is niet helemaal passend voor in Nederland. Daarnaast gaat het over scharen gebruikt bij laparoscopie. Dit is een specifieke ingreep.
- Referentie
- https://doi.org/10.1007/s00464-021-08728-z
- Naam studie
- Environmental impact and life cycle financial cost of hybrid (reusable/single-use) instruments versus single-use equivalents in laparoscopic cholecystectomy
- Naam auteurs
- Chantelle Rizan, Mahmood F. Bhutta
- Opdrachtgever
- Surgical Innovations Ltd.
- Locatie van de studie
- Not specified
- Publicatiedatum
- 2021
- Gepubliceerd in
- Not specified
- DOI nummer
- https://doi.org/10.1007/s00464-021-08728-z
- Normen/standaarden
- ISO 14044
- Methode
- ReCiPe v1.1
- Database
- Ecoinvent v3.6, Industry data v.2.0.
- Software
- SimaPro
Deze studie is gedaan in de UK en Duitsland. Dat is niet helemaal passend voor in Nederland. Daarnaast gaat deze studie alleen over het repareren van scharen.
- Referentie
- https://doi.org/10.1007/s11367-022-02064-7
- Naam studie
- Life cycle assessment and life cycle cost of repairing surgical scissors
- Naam auteurs
- Chantelle Rizan, Tom Brophy, Robert Lillywhite, Malcom Reed, Mahmood F. Bhutta
- Opdrachtgever
- Not specified
- Locatie van de studie
- London, UK
- Publicatiedatum
- 2022
- Gepubliceerd in
- The International Journal of Life Cycle Assessment
- DOI nummer
- https://doi.org/10.1007/s11367-022-02064-7
- Normen/standaarden
- ISO 14040/44
- Methode
- ReCiPe V1.1
- Database
- Ecoinvent v 3.6 European Life Cycle Database
- Software
- SimaPro Version 9.10
Merel Segers
LCA-expert
Adviezen op basis van vier studies
De informatie op deze pagina komt uit vier studies uit Nederland, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Deze studies geven samen een goed beeld van de milieubelasting van chirurgische scharen en vergelijkbare instrumenten, zoals die in sets worden gebruikt.
De Nederlandse studie van CE Delft (2022) vergelijkt herbruikbare en eenmalige partus- en hechtsets in het UMC Utrecht. Het gaat over sets in plaats van een enkele schaar, maar de sets bestaan vooral uit metalen 'schaarachtige' instrumenten, waardoor hij toch bruikbaar is voor de productgroep schaar. Er is gewerkt met erkende LCA-methoden, betrouwbare data en een volledige levenscyclusanalyse. De studie is niet extern gereviewd, maar sluit goed aan bij de Nederlandse situatie.
De Duitse studie van Ibbotson et al. (2013) vergelijkt eenmalige scharen van plastic en metaal met herbruikbare metalen scharen. De data zijn deels verouderd en sommige aannames, zoals het extreem hoge aantal hergebruikcycli, zijn mogelijk niet realistisch. Toch is deze studie nuttig, omdat het de enige is die plastic scharen meeneemt in de vergelijking.
De Britse studie van Rizan & Bhutta (2021) vergelijkt hybride (deels herbruikbare) instrumenten met wegwerp varianten bij een specifieke operatie, namelijk laparoscopie. De studie is minder goed toepasbaar, omdat het om een specifieke ingreep gaat. We gebruiken deze studie daarom alleen als aanvulling.
De tweede studie van Rizan et al. (2022) onderzoekt het milieueffect van het repareren van chirurgische scharen. Dit onderzoek is goed uitgevoerd en maakt gebruik van officiële standaarden en erkende databronnen. Omdat er geen vergelijking is gemaakt met eenmalige instrumenten, gebruiken we deze studie alleen ter ondersteuning van adviezen over repareren.
Stap 1: Verminderen in het verbruik
Om duurzamer om te gaan met het reinigen van instrumenten, is het belangrijk om lege slots in de wasmachine zoveel mogelijk te minimaliseren. Door de machines optimaal te beladen, wordt het aantal wasbeurten verminderd, wat leidt tot een lagere klimaatimpact.
Soms zijn er afspraken dat overbodige producten uit sets gehaald kunnen worden. Meld daarom om welke producten dat gaat. Zo wordt onnodige milieuschade voorkomen.
Duurzaam werken met herbruikbare scharen
Bij herbruikbare scharen wordt de milieu-impact per gebruik kleiner, naarmate ze vaker worden gebruikt. Het is daarom goed om ze te onderhouden en te repareren.
Onderzoek laat zien dat er weinig verschil is in milieu-impact tussen reparatiecentra dichtbij en verder weg. Een beetje extra transport om de schaar naar een reparatiecentrum te brengen is niet erg, omdat de schaar langer gebruikt kan worden en daardoor minder milieuschade veroorzaakt. Lokale, regionale of zelfs nationale reparatiecentra zijn dus allemaal goede opties.
Ongeveer een derde van de klimaatimpact van sterilisatie komt door de verpakking na schoonmaken en steriliseren. Minder verpakking of herbruikbare en recyclebare verpakkingen kunnen de impact verlagen.
Het samen verpakken van instrumenten vermindert afval, maar als ongebruikte instrumenten daardoor opnieuw gewassen en gesteriliseerd moeten worden, is individuele verpakking beter. Het schoonmaken en steriliseren heeft namelijk een grotere impact dan de verpakking.
Zorg ervoor dat de decontaminatiemachines volledig worden geladen om de efficiëntie te verhogen.
Duurzaam gebruik
Toch (nog) niet aan de slag met herbruikbare scharen? Ontdek meer over de overstap naar herbruikbare scharen of hoe je zo duurzaam mogelijk om kan gaan met wegwerp scharen.
