Soft wrap (blue wrap)
Duurzame keuze: Herbruikbaar versus wegwerp
-
Relevante LCA-studie
-
NFU longlist nr. 11
Laatste update op 28 augustus 2025
Steriele verpakkingen houden instrumenten schoon en beschermen tegen ziektekiemen.
Op deze pagina vind je tips voor duurzaam gebruik en productkeuze. Met de tips die bovenaan de R-ladder staan (Refuse, Reduce) kan je de milieu-impact het meest verlagen. Prioriteer die dus bij het bepalen van je eerstvolgende zet.
Lees hierover meer in de leeswijzer van De Groene Z.Hoe interpreteer je deze LCA-conclusies?
- De uitkomsten van de studies zijn verschillend, maar het onderzoek waarin wegwerp beter lijkt is niet meegenomen, omdat er waarschijnlijk een fout is gemaakt (zie LCA review onderaan).
+ Er is gekeken naar meerdere soorten milieueffecten, niet alleen naar het klimaat.
Zo verminder je de mileu-impact van soft wraps
Herbruikbare sterilisatie containers zijn beter voor het milieu als je ze vaker dan 67 keer gebruikt.
Volgens Friedericy (2022) kan de milieu-impact van herbruikbare containers met 74% worden verlaagd als hernieuwbare elektriciteit wordt gebruikt voor het wassen en steriliseren.
Eigen CSA:
Vraag aan de facilitair manager of energiebeheerder welke soort energie het ziekenhuis gebruikt:
Elektriciteit:
Wordt er Nederlandse groene stroom ingekocht? Let op: Als je zeker wilt weten dat je echt duurzame stroom koopt, vraag dan of de stroom voldoet aan de Milieukeur-eisen voor groene stroom van 15 mei 2018 (MK67, GE13). Koop je (deels) bio-energie in, vraag dan of deze aanvullend voldoet aan de NTA 8080-regels. Wekt het ziekenhuis zelf stroom op met bijvoorbeeld zonnepanelen? Hoeveel procent van de stroom komt uit eigen opwekking?Aardgas:
Ga na of er ook andere energiebronnen gebruikt worden voor het wassen, zoals aardgas. Je bespaart de meeste CO2 als het hele was- en sterilisatieproces op elektriciteit werkt én die elektriciteit groen is.
CSA inkopen:
Vraag de leverancier van CSA-diensten: Hoeveel CO2-uitstoot (CO2 equivalent) veroorzaakt hun CSA-proces per herbruikbare container? Als het bedrijf meedoet aan duurzame programma’s zoals de CO2-Prestatieladder, zouden die informatie beschikbaar moeten zijn.
Als ze die informatie niet hebben, vraag dan het volgende:
Wordt er Nederlandse groene stroom ingekocht? Als je zeker wilt weten of de stroom echt duurzaam is, vraag dan of de stroom voldoet aan de Milieukeur-eisen voor groene stroom van 15 mei 2018 (MK67, GE13). Wordt er (deels) stroom uit bio-energie ingekocht? Vraag dan of deze aanvullend voldoet aan de NTA 8080-regels.
Wekken ze zelf groene stroom op, zoals met zonnepanelen? Hoeveel procent van hun stroom komt uit eigen opwekking?
Gebruiken ze ook fossiele energie, zoals aardgas? Hoeveel gebruiken ze daarvan bij het wassen?
Hebben ze plannen om in de toekomst meer groene energie te gaan gebruiken?
Als je kunt kiezen tussen verschillende leveranciers van CSA-diensten, dan kun je de antwoorden op de bovenstaande vragen gebruiken om een keuze te maken.
Heb je geen keuze in leveranciers? Stel de vragen dan toch. Leg uit dat je het belangrijk vindt om de impact op het milieu van herbruikbare containers te verkleinen. Vertel ook dat het energiegebruik in de CSA een groot deel van de impact veroorzaakt.
Eigen CSA:
Vraag de CSA-medewerkers of zij ideeën hebben om energie te besparen. Zorg er bijvoorbeeld voor dat machines altijd goed vol zitten.
Je kunt ook zelf het energieverbruik meten met een energiemeter die je plaatst tussen stopcontact en machine. Zo weet je hoeveel stroom een machine echt verbruikt.
Zijn er machines die veel energie gebruiken? Maak dan een plan om deze te vervangen. Let op: Wordt een apparaat maar één keer per week gebruikt? Dan hoeft vervanging alleen als het financieel verstandig is binnen vijf jaar.
CSA inkopen:
Vraag aan organisaties die CSA aanbieden:
Hoeveel energie gebruiken ze per schoongemaakte en gesteriliseerde container, bijvoorbeeld in kWh (kilowattuur)?
Wat doen ze om energie te besparen? Zijn er plannen om energie te gaan besparen, bijvoorbeeld door energiezuinige machines te kopen?
Als je kunt kiezen tussen verschillende leveranciers van CSA-diensten, dan kun je de antwoorden op de bovenstaande vragen gebruiken om een keuze te maken.
Heb je geen keuze in leveranciers? Stel de vragen dan toch. Leg uit dat je het belangrijk vindt om de impact op het milieu van herbruikbare containers kleiner te maken. Vertel dat het energiegebruik in de CSA een groot deel van die impact veroorzaakt. Ook als ze groene stroom gebruiken, is het belangrijk om zo weinig mogelijk energie te gebruiken. Want ook groene stroom heeft invloed op het milieu, al is dat minder dan bij grijze stroom.
Eigen CSA:
Vraag de CSA-medewerkers of zij ideeën hebben om reinigings- en desinfectiemiddelen te besparen. Zorg er bijvoorbeeld voor dat de machines altijd goed vol zitten.
Is een machine aan vervanging toe? Vergelijk dan het reinigings- en desinfectiemiddelenverbruik van verschillende machines voordat je er één kiest.
CSA inkopen:
Vraag aan organisaties die CSA aanbieden:
Hoeveel reinigings- en desinfectiemiddelen gebruiken zij per container, bijvoorbeeld in liter?
Wat doen zij om reinigings- en desinfectiemiddelen te besparen?
Als je kunt kiezen tussen verschillende leveranciers van CSA-diensten, dan kun je de antwoorden op de bovenstaande vragen gebruiken om een keuze te maken.
Heb je geen keuze in leveranciers? Stel de vragen dan toch. Leg uit dat je het belangrijk vindt om de impact op het milieu van herbruikbare containers kleiner te maken. Vertel dat het reinigings- en desinfectiemiddelengebruik in de CSA een groot deel van die impact veroorzaakt.
Kies reinigingsmiddelen die minder schadelijk zijn voor het milieu bij het schoonmaken van medische instrumenten. Gebruik alleen middelen uit klasse B of C volgens de Algemene Beoordelingsmethodiek (ABM). Middelen uit klasse A mogen alleen gebruikt worden met toestemming van het Bevoegd Gezag, of als een deskundige sterilisatie-expert (DSMH) dit nodig vindt. Hiervoor is een verklaring aanwezig.
Vergelijking tussen wegwerp soft wrap (blue wrap) en herbruikbare containers
5000 keer wegwerp soft wrap vs. 1 herbruikbare container 5000 keer gebruiken
Vervolgstappen
Werk je al met herbruikbare containers of ga je daarop overstappen?
Bekijk tips voor herbruikbare containersKan je (nog) niet overstappen van wegwerp soft wraps?
Bekijk tips voor wegwerp soft wrapsBronnen
Om goede adviezen te geven over milieu-impact, kiezen we alleen onderzoeken die betrouwbaar zijn en die het best passen bij de situatie in Nederlandse ziekenhuizen.
Onder het kopje ‘Relevante LCA-studies’ staan de onderzoeken die aan onze eisen voldoen.
Bij ‘Uitgesloten LCA-studies’ zie je welke onderzoeken we niet gebruiken. Die zijn minder betrouwbaar en/of passen niet voldoende bij de Nederlandse situatie.
De adviezen en grafieken op deze pagina komen uit alle relevante LCA-studies. Zo geven we goed onderbouwde informatie over de milieu-impact van medische producten in Nederlandse ziekenhuizen.
Relevante LCA-studies
Europese vergelijking wegwerp sterilisatiepapier met herbruikbare container.
De resultaten van de studie zijn uitgedrukt in ecocosts, ReCiPe en CO₂-uitstoot. Omdat er op meerdere manieren is gekeken, is de kans groot dat belangrijke milieueffecten zijn meegenomen.
Hoewel voor deze studie informatie is verzameld bij het Leids Universitair Medisch Centrum, is voor stroomgebruik en afvalverwerking gekozen voor een gemiddeld Europees scenario. Daardoor past de studie niet precies bij de Nederlandse situatie. De uitstootcijfers voor elektriciteit zijn anders in Europa dan in Nederland.
Ook wordt er in de studie uitgegaan van vuilstort van metalen herbruikbare containers, terwijl dit in Nederland bijna niet voorkomt.
Verder is de studie nauwkeurig uitgevoerd en betrouwbaar.
- Referentie
- https://doi.org/10.3390/su14010430
- Naam studie
- Reducing the Environmental Impact of Sterilization Packaging for Surgical Instruments in the Operating Room: A Comparative Life Cycle Assessment of Disposable Versus Reusable Systems
- Naam auteurs
- Hans J. Friedericy, Cas W. van Egmond, Joost G. Vogtländer, Anne C. van der Eijk, Frank Willem Jansen
- Opdrachtgever
- Niet expliciet vermeld, maar de auteurs zijn geaffilieerd met het Leids Universitair Medisch Centrum en de Technische Universiteit Delft in Nederland. De opmerking van de uitgever geeft aan dat MDPI neutraal blijft met betrekking tot jurisdictieclaims. De sectie Belangenconflicten vermeldt geen belangenconflict. Onderzoek ontving geen externe financiering, werd afgeleid uit het ontbreken van een dergelijke verklaring.
- Locatie van de studie
- Leiden, Nederland
- Publicatiedatum
- 2022
- Gepubliceerd in
- Sustainability
- DOI nummer
- https://doi.org/10.3390/su14010430
- Normen/standaarden
- ISO 14040/44
- Methode
- Diepgaande levenscyclusanalyse (LCA), benchmarking van cradle-to-grave en cradle-to-cradle ("closed loop") oplossingen. Drie indicatorsystemen werden toegepast: carbon footprint, ReCiPe en eco-costs.
- Database
- Ecoinvent V3.6 en Idemat databases werden gebruikt. De Technische Universiteit Delft berekende LCA resultaten in eco-costs voor deze databases. Berekeningen werden gedaan in Simapro versie 9.2.
- Software
- Simapro version 9.2
Engelse studie impact verpakken en steriliseren van herbruikbare chirurgische instrumenten
Er lijkt een fout te zitten in deze studie. Het energieverbruik voor het steriliseren van herbruikbare containers is tien keer hoger dan in de studie van Friedericy et al. Later onderzoek laat zien dat de cijfers van Friedericy et al waarschijnlijk beter kloppen.
Ook is het energieverbruik voor het maken van de containers niet meegenomen. Dat is een nadeel voor de herbruikbare variant.
De studie kijkt niet alleen naar het verpakkingsmateriaal, maar ook naar het verschil tussen verpakken in sets of per stuk. De gegevens komen uit het Verenigd Koninkrijk. Dat lijkt op Nederland, maar is niet helemaal hetzelfde.
- Referentie
- https://doi.org/10.1093/bjs/znab406
- Naam studie
- Minimizing carbon and financial costs of steam sterilization and packaging of reusable surgical instruments
- Naam auteurs
- Chantelle Rizan, Rob Lillywhite, Malcolm Reed, Mahmood F. Bhutta
- Opdrachtgever
- Onderzoek werd uitgevoerd als onderdeel van een PhD (C.R.) ondersteund door subsidies van Health Education England en het Royal College of Surgeons of England [Geen expliciete vermelding in de verstrekte fragmenten van 2022-M~1.PDF, maar waarschijnlijk vermeld in het volledige artikel of gerelateerde dankbetuigingen zoals afgeleid uit algemene academische praktijken]. De auteurs zijn aangesloten bij University Hospitals Sussex NHS Foundation Trust, Brighton, VK en Brighton and Sussex Medical School, Brighton, VK.
- Locatie van de studie
- Brighton, UK
- Publicatiedatum
- 2021
- Gepubliceerd in
- British Journal of Surgery
- DOI nummer
- https://doi.org/10.1093/bjs/znab406
- Normen/standaarden
- Greenhouse Gas Accounting Sector Guidance for Pharmaceutical Products and Medical Devices.
- Methode
- Primarily process-based (bottom-up) carbon footprinting with some environmentally extended input–output (top-down) analysis.
- Database
- UK Government GHG Conversion Factors, Inventory of Carbon and Energy database (version 3), Small World Consulting Carbon Factors Dataset, and the authors’ own study of healthcare waste. Ecoinvent v3.6 was also used (as stated in previous conversation history).
- Software
- SimaPro 9.10 (inferred from conversation history where this software was used for another similar LCA study).
Uitgesloten LCA-studies
Deense vergelijking wegwerp sterilisatiepapier met herbruikbare container
Dit is een voorlopige publicatie. Bovenaan staat dat de resultaten nog niet definitief zijn en niet gebruikt mogen worden voor medische praktijk of in de media. Daarom is de studie niet bruikbaar.
Ook is het een consequential LCA, terwijl meestal de attributional methode wordt gebruikt. De uitkomsten van deze twee methodes zijn niet goed met elkaar te vergelijken.
Daarom is deze studie niet opgenomen in de database.
- Referentie
- https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-4193318/v1
- Naam studie
- Life Cycle Assessment of Single versus Multiple Use Medical Products: A Case Study of Steam Sterilization Packaging
- Naam auteurs
- Tiffany M Ramos, Ør Eriksen, Ciprian Cimpan, Benyamin Khoshnevisan, Thomas Budde Christensen, Asta Hooge, Kristian Syberg
- Opdrachtgever
- Co-authors from the University of Southern Denmark were supported by the SDU Climate Cluster. Other authors are affiliated with Roskilde University. No competing interests were reported.
- Locatie van de studie
- Denmark
- Publicatiedatum
- 2024
- Gepubliceerd in
- Research Square (preprint)
- DOI nummer
- https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-4193318/v1
De studie kijkt niet specifiek naar sterilisatie-inpakpapier. De gegevens hierover komen uit een andere studie. Er zijn betere en meer relevante studies beschikbaar. Daarom nemen we deze studie niet mee.
- Referentie
- https://doi.org/10.1177/17585732251315424
- Naam studie
- Life cycle assessment and optimisation of surgical instrument trays for reverse shoulder arthroplasty
- Naam auteurs
- Isabella C Klarenbeek, Anne C van der Eijk, Esther RC Janssen, Freek Hollman, Paul C Willems, Okke Lambers Heerspink
- Opdrachtgever
- The authors are affiliated with VieCuri Medical Centre (Venlo, The Netherlands), Radboud Institute for Health Sciences, IQ Health, Radboud University Medical Center (Nijmegen, the Netherlands), School of Allied Health, HAN University of Applied Sciences (Nijmegen, the Netherlands), and Delft University of Technology (Delft, The Netherlands). The acknowledgments section (not provided) would typically state funding information, and in this excerpt, no financial support is mentioned.
- Locatie van de studie
- Venlo, Nederland
- Publicatiedatum
- 2025
- Gepubliceerd in
- Shoulder & Elbow
- DOI nummer
- https://doi.org/10.1177/17585732251315424
Merel Segers
LCA-expert
Onderzoek met lagere milieu-impact herbruikbare container lijkt betrouwbaarder.
Er zijn twee relevante levenscyclusanalyses over de milieu-impact van herbruikbare steriele verpakkingen en wegwerp sterilisatiepapier. Ze komen niet tot dezelfde conclusie over wat beter is voor het milieu. Maar het onderzoek waarin herbruikbaar beter scoort, lijkt betrouwbaarder.
Waarschijnlijk een fout in onderzoek waar wegwerp beter lijkt.
In het onderzoek van Rizan et al leek het alsof herbruikbare containers slechter zijn voor het milieu dan wegwerp papier. Maar dit lijkt niet te kloppen. Na controle van het energieverbruik van de apparaten en hoeveel spullen tegelijk werden gesteriliseerd, bleek dat het energieverbruik waarschijnlijk tien keer te hoog is ingeschat. De werkelijke energiegegevens passen beter bij de resultaten van het onderzoek van Friedericy et al.
Daarnaast is bij Rizan et al de energie die nodig is om herbruikbare en wegwerpverpakkingen te maken niet meegenomen in de berekening. Dat is een nadeel voor de herbruikbare container. Die wordt namelijk maar één keer gemaakt en kan daarna duizenden keren worden gebruikt. Een wegwerpverpakking moet steeds opnieuw worden gemaakt, en dat kost elke keer weer energie.
Om deze twee redenen vinden we de resultaten van Friedericy et al betrouwbaarder en gebruiken we op deze pagina de cijfers uit dat onderzoek.
Brede blik op milieu
Friedericy et al keek daarnaast niet alleen naar de impact op het klimaat, maar ook naar andere milieueffecten. Ook daaruit blijkt dat herbruikbare verpakkingen beter zijn dan wegwerpverpakkingen.
Stap 1: Verminderen in het verbruik
In het ziekenhuis is het belangrijk om te kijken wat beter is voor het milieu: ongebruikte instrumenten uit een set opnieuw schoonmaken en steriliseren, of extra verpakkingsmateriaal gebruiken als instrumenten apart worden ingepakt. Rizan et al. (2022) hebben een set van 29 instrumenten onderzocht. Zij zeggen dat in dat geval je losse instrumenten beter apart kunt verpakken als je bij een operatie 10 of minder instrumenten gebruikt.
Een handige en duurzame aanpak is om instrumentensets aan te passen aan wat echt gebruikt wordt. Zet instrumenten die bijna altijd nodig zijn bij elkaar in één set. Instrumenten die maar af en toe gebruikt worden, kunnen beter apart verpakt worden. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat de epischaar in de partusset maar in 20% van de gevallen wordt gebruikt. Door op deze manier te werken, worden minder instrumenten onnodig gesteriliseerd en is er minder verpakkingsmateriaal nodig.
Om duurzamer om te gaan met het reinigen van instrumenten, is het belangrijk om te zorgen dat de wasmachine zo vol mogelijk zit. Probeer lege plekken (slots) te voorkomen. Als de wasmachine goed gevuld is, zijn er minder wasbeurten nodig. Dat bespaart water en energie, en is beter voor het milieu.
Duurzaam gebruik
Gebruik je in je dagelijkse werkzaamheden soft wraps? Ontdek hoe jij duurzaam om kan gaan met zowel herbruikbare als wegwerp soft wraps.