Herbruikbare steriele afdekdoek OK
Duurzame keuze voor herbruikbaar variant
-
Relevante LCA-studie
-
NFU longlist nr. 9
Laatste update op 18 september 2025
Steriele afdekdoeken worden over de patiënt en apparaten gelegd of geplakt om een steriel veld te maken. Zo wordt het operatiegebied beschermd tegen ziektekiemen.
Op deze pagina vind je tips voor duurzaam gebruik en productkeuze. Met de tips die bovenaan de R-ladder staan (Refuse, Reduce) kan je de milieu-impact het meest verlagen. Prioriteer die dus bij het bepalen van je eerstvolgende zet.
Lees hierover meer in de leeswijzer van De Groene Z.Zo koop je herbruikbare afdekdoeken OK duurzaam in
Informeer naar de verwachte levensduur en het aantal keer dat de afdekdoeken opnieuw gebruikt kunnen worden.
Let hierbij ook op:
Kwaliteit
Reparatiemogelijkheden
Onderhoudsadvies van de leverancier
Vraag of er PFAS is gebruikt tijdens productie van de herbruikbare afdekmateriaal. Zoals C7 of C6-fluorcarbonfinish, (e)PTFE, polyfluoralkylacrylaten of PFPE (Perfluoropolyethers). Zo ja, vraag of er alternatieven zijn die geproduceerd zijn zonder PFAS.
In het onderzoek van Bijleveld & Uijttewaal (2022) zijn twee herbruikbare afdekdoeken bekeken. Een daarvan gebruikte geen PFAS. Er lijken dus afdekdoeken te zijn die geen PFAS gebruiken.
Onderzoek of er herbruikbare afdekmaterialen zijn die gemaakt zijn van duurzamere materialen, zoals:
Gerecyclede materialen, zoals gerecycled polyester of gerecycled katoen.
Biologische materialen, zoals biologisch katoen dat voldoet aan keurmerken zoals: EU Ecolabel textiel, Blauer Engel, Nordic Swan, Ökotex, Fair Trade, of Made By.
Katoen is ongebleekt, tenzij gebleekt met waterstofperoxide.
Alternatieve materialen, zoals lyocell uit duurzaam/geoptimaliseerd pulp, vlas of jute.
Zie ook de inkoopeisen PIANOo voor 'Bedrijfskleding' en https://ikwilcirculairinkopen.nl/buyer-group-textiel-in-de-zorg/.
Vraag producenten:
Welk percentage van hun stroom afkomstig is van hernieuwbare bronnen, zoals wind, zon of waterkracht.
Of zij brandstoffen zoals aardgas of kolen gebruiken in het productieproces, bijvoorbeeld voor verwarming of machines. Vraag daarbij welk deel van het totale energieverbruik dit is.
Als de producent geen exacte percentages kan geven, vraag dan of ze groene stroom of andere duurzame energie gebruiken.
Als ook dat niet duidelijk is, kun je kiezen voor producenten uit West-Europese landen waar de CO₂-uitstoot van elektriciteit laag is. Dit geldt vooral voor IJsland, Noorwegen, Zweden, Zwitserland en Frankrijk.
Wasdiensten inkopen:
Vraag aan organisaties die wasdiensten aanbieden:
Wat doen ze om energie te besparen? Bijvoorbeeld kunnen ze de was aan de lucht drogen in plaats van in de droger? Zijn er plannen om energiezuinigere machines te kopen?
Hoeveel energie gebruiken zij per kilo gewassen, gedroogde en gesteriliseerde afdekdoeken, bijvoorbeeld in kWh (kilowattuur) per kilo?
Eigen wasserij:
Vraag de wasserijmedewerkers of zij ideeën hebben om energie te besparen. Zorg er bijvoorbeeld voor dat de was- en droogmachines altijd goed vol zitten. Soms is er een programma dat iets langer duurt, maar wel minder energie gebruikt. Drogen kost meer energie dan wassen, dus als je dat kan voorkomen bespaar je energie.
Je kunt ook zelf het energieverbruik meten met een energiemeter die je plaatst tussen stopcontact en machine. Zo weet je hoeveel stroom een machine echt verbruikt. Daarnaast kun je apparatuur uitzetten of op de standby stand wanneer deze niet worden gebruikt.
Zijn er machines die veel energie gebruiken? Maak dan een plan om deze te vervangen. Wordt een apparaat maar één keer per week gebruikt? Vervang dan alleen als het financieel verstandig is binnen vijf jaar.
Volgens Bijleveld & Uijttewaal (2022) kan de klimaatimpact van herbruikbare afdekdoeken met 3 tot 7% worden verlaagd als hernieuwbare elektriciteit wordt gebruikt voor het wassen en steriliseren van het afdekmateriaal.
Eigen wasserij:
Vraag aan de facilitair manager of energiebeheerder welke soort energie het ziekenhuis gebruikt.
Elektriciteit: Wordt er zelf groene stroom opgewekt, zoals met zonnepanelen? Hoeveel procent van de electriciteit komt uit eigen opwekking? Wordt er Nederlandse groene stroom ingekocht? Als je zeker wilt weten dat je echt duurzame stroom koopt, vraag dan of de stroom voldoet aan de Milieukeur-eisen voor groene stroom van 15 mei 2018 (MK67, GE13). Koop je (deels) bio-energie in, vraag dan of deze aanvullend voldoet aan de NTA 8080-regels.
Aardgas: Ga daarnaast na of er ook andere energiebronnen gebruikt worden voor het wassen en steriliseren, zoals aardgas. Je bespaart de meeste CO2 als het hele was- en sterilisatieproces op elektriciteit werkt én die elektriciteit groen is.
Wasdiensten inkopen:
Vraag de leverancier van wasdiensten:
Hoeveel CO2-uitstoot (in CO2e) veroorzaakt hun was- en sterilisatieproces per kilo gewassen steriele afdekdoek? Als het bedrijf meedoet aan duurzame programma’s zoals de CO2-Prestatieladder, dan zouden ze die informatie moeten hebben.
Als ze die informatie niet hebben, vraag dan het volgende:
Wordt er Nederlandse groene stroom ingekocht? Als je zeker wilt weten of de stroom echt duurzaam is, vraag dan of de stroom voldoet aan de Milieukeur-eisen voor groene stroom van 15 mei 2018 (MK67, GE13). Wordt er (deels) stroom uit bio-energie ingekocht? Vraag dan of deze aanvullend voldoet aan de NTA 8080-regels.
Wekken ze zelf groene stroom op, zoals met zonnepanelen? Hoeveel procent van hun stroom komt uit eigen opwekking?
Gebruiken ze ook fossiele energie, zoals aardgas? Hoeveel gebruiken ze daarvan bij het wassen?
Hebben ze plannen om in de toekomst meer groene energie te gaan gebruiken?
Als je kunt kiezen tussen verschillende leveranciers van wasdiensten, dan kun je de antwoorden op de bovenstaande vragen gebruiken om een keuze te maken.
Heb je geen keuze in leveranciers? Stel de vragen dan toch. Leg uit dat je het belangrijk vindt om de milieu-impact van herbruikbare steriele afdekdoeken te verminderen. Zeg ook dat het gebruik van groene (hernieuwbare) energie daarbij erg belangrijk is.
Vraag uit bij de (externe) wasserij of er wasmiddelen worden gebruikt met een Type I milieukeurmerk volgens ISO 14024. Voorbeelden van deze keurmerken zijn EU Ecolabel, Nordic Swan, Blaue Engel en NF Environnement.
Vergelijking tussen herbruikbare afdekdoeken OK
Wil je herbruikbare afdekdoeken OK inkopen? Bekijk hieronder wat de belangrijkste impact is van herbruikbare afdekdoeken OK. De grafiek laat de resultaten zien van één of meer onderzoeken. Zijn er meerdere onderzoeken? Dan kun je boven de grafiek kiezen tussen verschillende tabbladen om alle resultaten te bekijken. Let op: elk onderzoek rekent op een andere manier. Daarom kun je de resultaten van verschillende studies niet direct met elkaar vergelijken. Soms worden in één onderzoek meerdere soorten herbruikbare afdekdoeken OK vergeleken. Dan zie je meerdere staafdiagrammen in de grafiek. Die kun je wél met elkaar vergelijken, omdat ze uit hetzelfde onderzoek komen. Onder de grafiek staan algemene conclusies. Die zijn gemaakt op basis van alle onderzoeken, door een expert in LCA (levenscyclusanalyse). Wil je meer uitleg? Kijk dan bij de toelichting van de LCA-expert
Bijleveld & Uijttewaal (2022) LCA herbruikbare en eenmalige ok-jassen en afdekmateriaal
Herbruikbare afdekdoek
- Gewicht:
- 215-225 gram/m2
- Afmeting:
- 0,8 m2 (zelfklevend)
- Afmeting:
- 0,8 m2 (zelfklevend)
- Herkomst:
- Oost Europa
- Materialen:
- 75% polyurethaan 15% polyester microfiber 10% overig Losse rand van polystyreen
- Aantal keer hergebruikt:
- 100
Wat zorgt voor de grootste Klimaatimpact?
Reinigen
Wassen energie: Wassen kost het meeste energie en gebruikt zowel stroom als aardgas.
Steriliseren energie: Steriliseren gebruikt ook energie, maar minder dan het wassen en heeft daarom een iets kleinere impact.
Water en wasmiddel: De impact van water en wasmiddel op het klimaat is klein vergeleken met het energieverbruik bij wassen en steriliseren.
Sterilisatiepapier
Sterilisatiepapier: Het inpakken van de afdekdoeken na het wassen met sterilisatiepapier heeft veel impact. Er wordt namelijk relatief veel van gebruikt en sterilisatiepapier is slechter voor het klimaat dan andere typen verpakkingen.
Grootte van de verpakking: Als de verpakking te groot is voor het product zorgt dit voor een grotere klimaatimpact
Verdieping
Wil je weten waar je op moet letten bij de overstap van wegwerp naar herbruikbare afdekdoeken OK?
Bekijk tips voor duurzame keuzes voor wegwerp naar herbruikbare afdekdoeken OKKan je (nog) niet overstappen van wegwerp steriele afdekdoeken?
Bekijk tips voor wegwerp steriele afdekdoekenBronnen
Om goede adviezen te geven over milieu-impact, kiezen we alleen onderzoeken die betrouwbaar zijn en die het best passen bij de situatie in Nederlandse ziekenhuizen.
Onder het kopje ‘Relevante LCA-studies’ staan de onderzoeken die aan onze eisen voldoen.
Bij ‘Uitgesloten LCA-studies’ zie je welke onderzoeken we niet gebruiken. Die zijn minder betrouwbaar en/of passen niet voldoende bij de Nederlandse situatie.
De adviezen en grafieken op deze pagina komen uit alle relevante LCA-studies. Zo geven we goed onderbouwde informatie over de milieu-impact van medische producten in Nederlandse ziekenhuizen.
Relevante LCA-studies
Deze studie is onlangs gedaan door een betrouwbaar milieu-adviesbureau en passend voor in Nederland. De resultaten geven een goede indruk van het verschil in klimaatimpact tussen herbruikbare en eenmalige OK-jassen en afdekmaterialen.
De studie laat niet zien wat de exacte klimaatimpact is van één herbruikbare of eenmalige OK-jas. Dit was ook niet het doel van de studie.
Het is niet duidelijk welke LCA-standaard is gebruikt, maar de studie lijkt betrouwbaar. Dit blijkt ook omdat de resultaten lijken op andere vergelijkbare studies. De studie zou beter worden als er een externe review plaatsvindt.
- Referentie
- https://ce.nl/publicaties/lca-herbruikbare-en-eenmalige-ok-jassen-en-afdekmateriaal/
- Naam studie
- LCA herbruikbare en eenmalige ok-jassen en afdekmateriaal
- Naam auteurs
- M.Bijleveld en M.Uijttewaal
- Opdrachtgever
- Rijkswaterstaat (Water, Verkeer en Leefomgeving)
- Locatie van de studie
- Nederland
- Publicatiedatum
- 2022
- Gepubliceerd in
- CE Delft website
- DOI nummer
- Normen/standaarden
- Nee/onbekend
- Methode
- Niet bekend
- Database
- Ecoinvent v3.8
- Software
- SimaPro (versie 9.3)
Voor alle productiesystemen is gebruikgemaakt van Europese energiedata, omdat er volgens de onderzoekers geen goede gegevens beschikbaar waren voor Azië. Hierdoor wordt de milieu-impact waarschijnlijk te laag ingeschat.
Er is wel een extra test (gevoeligheidsanalyse) gedaan. Daaruit blijkt dat herbruikbare OK-afdekmaterialen nog steeds het minste energie gebruiken.
Omdat er weinig informatie is over hoe water wordt teruggewonnen bij herbruikbare doeken, is het beter om dit niet mee te nemen in de berekening. Er is meer onderzoek nodig om te bepalen welk type afdekmateriaal het minste water verbruikt.
Tot slot gaan de onderzoekers ervan uit dat de afdekmaterialen op een stortplaats terechtkomen. Dit klopt niet met de situatie in Nederland. Hier wordt ziekenhuisafval, zoals handschoenen en afdekmaterialen, eerst verbrand met energieterugwinning. Daarna wordt de rest gestort.
- Referentie
- https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://chaingegroup.eu/wp-content/uploads/2024/05/Surgical-Drape-LCA-Revision-9-24-18-Final.pdf&ved=2ahUKEwjCify5u8eJAxUWxQIHHU2PDWIQFnoECBkQAQ&usg=AOvVaw2CHOipDWCR_7I5iJxVW8fH
- Naam studie
- Life Cycle Assessment of Surgical Drapes and Tapes: Reusable and Disposable
- Naam auteurs
- E. Vozzola, M. Overcash, E. Griffing
- Opdrachtgever
- European Chainge Consortium
- Locatie van de studie
- Verenigde Staten
- Publicatiedatum
- 2018
- Gepubliceerd in
- Environmental Clarity, Inc.
- DOI nummer
- Normen/standaarden
- ISO 14040 en ISO 14044 (2006)
- Methode
- Niet bekend
- Database
- Ecoinvent
- Software
- SimaPro 8.0.3 (2014)
Elise Draijer
LCA-expert
Adviezen gebaseerd op een Nederlandse en Amerikaanse studie
De adviezen om duurzamere wegwerp OK-jassen in te kopen zijn gebaseerd op twee onderzoeken: één uit Nederland en één uit Amerika. De belangrijkste conclusies komen overeen voor beide onderzoeken.
Het Nederlandse onderzoek (Bijleveld & Uijttewaal, 2022) heeft als groot voordeel dat het specifiek over Nederland gaat. Daarom passen de resultaten het beste bij de Nederlandse situatie. Een nadeel van het onderzoek is dat het niet gecontroleerd is door externe deskundigen, wat bij LCA ook wel een externe review heet.
Het onderzoek uit Amerika (Vozzola et al., 2018) is in opdracht van het European Chainge Consortium uitgevoerd en de conclusie ondersteunt hun doel. Hierdoor is de objectiviteit van de studie in twijfel te trekken. Daarnaast past dit onderzoek minder goed bij Nederland, omdat de omstandigheden anders zijn. Zo wordt in Nederland afval meestal verbrand, terwijl het in Amerika vaak wordt gestort. Verbranding geeft een hogere klimaatimpact voor de steriele afdekdoeken OK.
Stap 1: Verminderen in het verbruik
Gebruik alleen steriele afdekdoeken als de behandeling dit vereist. Let er daarnaast op dat er niet meer steriele afdekdoeken dan nodig worden gebruikt en dat deze voor de juiste toepassing ingezet worden.
Voortijdig weggooien van herbruikbare afdekdoeken kan voorkomen worden door:
Het juiste gebruik op te nemen in zorg protocollen en richtlijnen
De (wegwerp) afdekdoeken alleen beperkt beschikbaar te stellen op plekken waar deze écht nodig zijn. Werknemers zullen zo beter nadenken voordat ze de afdekdoeken pakken.
Gedragscampagne voeren om bewustwording onder werknemers te vergroten
Duidelijk instructies te plaatsen op de plekken waar de afdekdoeken beschikbaar gesteld worden. Leg bijvoorbeeld uit hoeveel en welke variant van de afdekdoeken voor welke toepassing gebruikt moet worden en voor welke toepassingen er duurzame varianten gebruikt kunnen worden.
Kies het juiste formaat afdekdoek. Hoe groter de afdekdoek, hoe hoger de klimaatimpact.
Duurzaam werken met herbruikbare afdekdoeken OK
Hoe vaker de herbruikbare afdekdoeken hergebruikt worden, hoe lager de milieu-impact per mat wordt. Gebruik de herbruikbare afdekdoeken daarom zo vaak mogelijk, voordat je ze weggooit. Gooi de doeken in ieder geval nooit weg voordat ze het (door de leverancier aanbevolen) minimaal aantal keren zijn hergebruikt.
Voortijdig weggooien van herbruikbare afdekdoeken kan voorkomen worden door:
Het juiste gebruik op te nemen in zorg protocollen en richtlijnen
Gedragscampagne voeren om bewustwording onder werknemers te vergroten
Duidelijk instructies te plaatsen op de plekken waar de afdekdoeken beschikbaar gesteld worden. Leg bijvoorbeeld uit hoeveel en welke variant van de celstofmatten voor welke toepassing gebruikt moet worden en voor welke toepassingen er duurzame varianten gebruikt kunnen worden.
De tape die gebruikt wordt om de afdekdoeken aan de patiënt of aan apparatuur vast te maken maakt een heel klein deel uit van de totale milieu-impact voor zowel wegwerp als herbruikbare afdekdoeken. Desalniettemin scheelt het om niet meer tape dan nodig is te gebruiken
Duurzaam gebruik
Toch (nog) niet aan de slag met herbruikbare afdekdoeken OK? Ontdek meer over de overstap naar herbruikbare afdekdoeken OK of hoe je zo duurzaam mogelijk om kan gaan met wegwerp afdekdoeken OK.