Herbruikbare steriele OK jas

Duurzame keuze voor herbruikbaar variant

  • Relevante LCA-studie

  • NFU longlist nr. 6

Laatste update op 09 september 2025

Steriele OK-jassen beschermen zowel patiënten als zorgverleners in het steriele veld van de operatiekamer tegen ziektekiemen en lichaamsvloeistoffen.

Op deze pagina vind je tips voor duurzaam gebruik en productkeuze. Met de tips die bovenaan de R-ladder staan (Refuse, Reduce) kan je de milieu-impact het meest verlagen. Prioriteer die dus bij het bepalen van je eerstvolgende zet.

Lees hierover meer in de leeswijzer van De Groene Z.

Hoe interpreteer je deze LCA-conclusies?

LCA expert_Merel Segers
Lees de uitleg van de LCA-expert

Zo maak je duurzame inkoopkeuzes voor herbruikbare steriele OK jassen

Informeer naar de verwachte levensduur en het aantal keer dat de jassen opnieuw gebruikt kunnen worden.

Let  hierbij bijvoorbeeld op:

  • Kwaliteit

  • Mogelijkheid om ze te repareren

  • Onderhoudsadvies van de leverancier

Onderzoek van Bijleveld & Uijttewaal (2022) laat zien dat sommige wasserijen drie keer meer sterilisatiepapier gebruiken dan andere. In deze studie worden de OK-jassen los verpakt in sterilisatiepapier. Gebruik het liefst zo min mogelijk sterilisatiepapier.

Wasdiensten inkopen:

Vraag aan organisaties die wasdiensten aanbieden:

  • Hoe verpakt de wasserij de jassen steriel na het wassen?

  • Gebruiken ze wegwerpmateriaal of herbruikbare verpakkingen?

  • Hoeveel gram steriele verpakking wordt er per jas gebruikt?

  • Heeft de wasserij ideeën om minder verpakking per jas te gebruiken?


Eigen wasserij:
Vraag de wasserijmedewerkers of zij ideeën hebben om verpakkingsmateriaal te verminderen. Misschien is verpakken niet altijd nodig, of kunnen herbruikbare verpakkingen gebruikt worden. Het wegen van het verpakkingsmateriaal per jas kan helpen om beter inzicht te krijgen.

Kijk ook op de productpagina 'Soft wrap (blue wrap)' voor meer tips over duurzame keuzes voor sterilisatieverpakkingen.

Was- en sterilisatiediensten inkopen:

Vraag aan organisaties die wasdiensten aanbieden:

  • Wat doen zij om energie te besparen? Bijvoorbeeld kunnen ze de was aan de lucht drogen in plaats van in de droger? Zijn er plannen om energiezuinigere machines te kopen?

  • Hoeveel energie gebruiken zij per kilo gewassen, gedroogde en gesteriliseerde OK-jassen, bijvoorbeeld in kWh (kilowattuur) per kilo?


Eigen wasserij en centrale sterilisatie afdeling:

Vraag de wasserijmedewerkers of zij ideeën hebben om energie te besparen. Zorg er bijvoorbeeld voor dat de was- en droogmachines altijd goed vol zitten. Soms is er een programma dat iets langer duurt, maar wel minder energie gebruikt. Drogen kost meer energie dan wassen, dus als je dat kan voorkomen bespaar je energie.

Je kunt ook zelf het energieverbruik meten met een energiemeter die je plaatst tussen stopcontact en machine. Zo weet je hoeveel stroom een machine echt verbruikt.

Zijn er machines die veel energie gebruiken? Maak dan een plan om deze te vervangen. Let op: Wordt een apparaat maar één keer per week gebruikt? Vervang dan alleen als het financieel verstandig is binnen vijf jaar.

Volgens Bijleveld & Uijttewaal (2022) kan de klimaatimpact van herbruikbare jassen met 5 tot 10% worden verlaagd als hernieuwbare elektriciteit wordt gebruikt voor het wassen en steriliseren van de jassen.


Eigen wasserij en centrale sterilisatie afdeling:

Vraag aan de facilitair manager of energiebeheerder welke soort energie het ziekenhuis gebruikt.

  • Elektriciteit: Wordt er zelf groene stroom opgewekt, zoals met zonnepanelen? Hoeveel procent van de electriciteit komt uit eigen opwekking? Wordt er Nederlandse groene stroom ingekocht? Als je zeker wilt weten dat je echt duurzame stroom koopt, vraag dan of de stroom voldoet aan de Milieukeur-eisen voor groene stroom van 15 mei 2018 (MK67, GE13). Koop je (deels) bio-energie in, vraag dan of deze aanvullend voldoet aan de NTA 8080-regels.

  • Aardgas: Ga daarnaast na of er ook andere energiebronnen gebruikt worden voor het wassen en steriliseren, zoals aardgas. Je bespaart de meeste CO2 als het hele was- en sterilisatieproces op elektriciteit werkt én die elektriciteit groen is.


Was- en sterilisatiediensten inkopen:

Vraag de leverancier van wasdiensten:

  • Hoeveel CO2-uitstoot (in CO2e) veroorzaakt hun was- en sterilisatieproces per kilo gewassen steriele OK-jas? Als het bedrijf meedoet aan duurzame programma’s zoals de CO2-Prestatieladder, dan zouden ze die informatie moeten hebben.


Als ze die informatie niet hebben, vraag dan het volgende:

  • Wordt er Nederlandse groene stroom ingekocht? Als je zeker wilt weten of de stroom echt duurzaam is, vraag dan of de stroom voldoet aan de Milieukeur-eisen voor groene stroom van 15 mei 2018 (MK67, GE13). Wordt er (deels) stroom uit bio-energie ingekocht? Vraag dan of deze aanvullend voldoet aan de NTA 8080-regels.

  • Wekken ze zelf groene stroom op, zoals met zonnepanelen? Hoeveel procent van hun stroom komt uit eigen opwekking?

  • Gebruiken ze ook fossiele energie, zoals aardgas? Hoeveel gebruiken ze daarvan bij het wassen?

  • Hebben ze plannen om in de toekomst meer groene energie te gaan gebruiken?


Als je kunt kiezen tussen verschillende leveranciers van wasdiensten, dan kun je de antwoorden op de bovenstaande vragen gebruiken om een keuze te maken.

Heb je geen keuze in leveranciers? Stel de vragen dan toch. Leg uit dat je het belangrijk vindt om de milieu-impact van herbruikbare steriele OK-jassen te verminderen. Zeg ook dat het gebruik van groene (hernieuwbare) energie daarbij erg belangrijk is.

Vraag uit bij de (externe) wasserij of er wasmiddelen worden gebruikt met een Type I milieukeurmerk volgens ISO 14024. Voorbeelden van deze keurmerken zijn EU Ecolabel, Nordic Swan, Blaue Engel en NF Environnement.

Vraag producenten:

  • Welk percentage van hun stroom afkomstig is van hernieuwbare bronnen, zoals wind, zon of waterkracht.

  • Of zij brandstoffen zoals aardgas of kolen gebruiken in het productieproces, bijvoorbeeld voor verwarming of machines. Vraag daarbij welk deel van het totale energieverbruik dit is.

Als de producent geen exacte percentages kan geven, vraag dan of ze groene stroom of andere duurzame energie gebruiken.

Als ook dat niet duidelijk is, kun je kiezen voor producenten uit West-Europese landen waar de CO₂-uitstoot van elektriciteit laag is. Dit geldt vooral voor IJsland, Noorwegen, Zweden, Zwitserland en Frankrijk.

Vraag of er PFAS is gebruikt tijdens productie van de herbruikbare OK-jas. Zoals C7 of C6-fluorcarbonfinish, (e)PTFE, polyfluoralkylacrylaten of PFPE (Perfluoropolyethers). Zo ja, vraag of er alternatieven zijn die geproduceerd zijn zonder PFAS.

In het onderzoek van Bijleveld & Uijttewaal (2022) zijn drie herbruikbare jassen bekeken. Twee daarvan gebruikten geen PFAS. Er lijken dus jassen te zijn die geen PFAS gebruiken.

Onderzoek of er herbruikbare jassen zijn die gemaakt zijn van duurzamere materialen, zoals:

  • Gerecyclede materialen, zoals gerecycled polyester of gerecycled katoen.

  • Biologische materialen, zoals biologisch katoen dat voldoet aan keurmerken zoals: EU Ecolabel textiel, Blauer Engel, Nordic Swan, Ökotex, Fair Trade, of Made By. 

  • Katoen is ongebleekt, tenzij gebleekt met waterstofperoxide. 

  • Alternatieve materialen, zoals lyocell uit duurzaam/geoptimaliseerd pulp, vlas of jute.

Zie ook de inkoopeisen PIANOo voor 'Bedrijfskleding' en https://ikwilcirculairinkopen.nl/buyer-group-textiel-in-de-zorg/.  

Vergelijking tussen herbruikbare steriele OK jassen

Wil je herbruikbare steriele OK jassen inkopen? Bekijk hieronder wat de belangrijkste impact is van herbruikbare steriele OK jassen. De grafiek laat de resultaten zien van één of meer onderzoeken. Zijn er meerdere onderzoeken? Dan kun je boven de grafiek kiezen tussen verschillende tabbladen om alle resultaten te bekijken. Let op: elk onderzoek rekent op een andere manier. Daarom kun je de resultaten van verschillende studies niet direct met elkaar vergelijken. Soms worden in één onderzoek meerdere soorten herbruikbare steriele OK jassen vergeleken. Dan zie je meerdere staafdiagrammen in de grafiek. Die kun je wél met elkaar vergelijken, omdat ze uit hetzelfde onderzoek komen. Onder de grafiek staan algemene conclusies. Die zijn gemaakt op basis van alle onderzoeken, door een expert in LCA (levenscyclusanalyse). Wil je meer uitleg? Kijk dan bij de toelichting van de LCA-expert

Bijleveld & Uijttewaal (2022) LCA herbruikbare en eenmalige ok-jassen en afdekmateriaal

Materialen & Productie
Transport
Gebruik
Reinigen (wassen, drogen en/of steriliseren)
Afvalverwerking

Herbruikbare OK-jas 1

Gewicht:
375-506 gram
Herkomst:
Oost Europa
Herkomst:
Oost Europa
Afmetingen:
S/M tot XXL. Zes OK-jassen geanalyseerd
Materialen:
100% polyester microfiber
Aantal keer hergebruikt:
100
Klimaatimpact
0% 20% 40% 60% 80% 100%
11%
11%
90%
90%

Herbruikbare OK-jas 2

Gewicht:
462-590 gram
Afmeting:
S/M tot XXL, Drie OK-jassen geanalyseerd
Afmeting:
S/M tot XXL, Drie OK-jassen geanalyseerd
Herkomst:
Polen
Materialen:
Polyester microfiber met C6- fluorcarbonfinish
Aantal keer hergebruikt:
75
Klimaatimpact
0% 20% 40% 60% 80% 100%
19%
19%
72%
72%

Wat zorgt voor de grootste Klimaatimpact?

Sterilisatiepapier: Het inpakken van de jassen na het wassen met sterilisatiepapier heeft de meeste impact. Er wordt namelijk relatief veel van gebruikt en sterilisatiepapier is slechter voor het klimaat dan andere typen verpakkingen.

Wassen energie: Wassen kost het meeste energie en gebruikt zowel stroom als aardgas.

Steriliseren energie: Steriliseren gebruikt ook energie, maar minder dan het wassen en heeft daarom een iets kleinere impact.

Water en wasmiddel: De impact van water en wasmiddel op het klimaat is klein vergeleken met het energieverbruik bij wassen en steriliseren.

Verdieping

Wil je weten waar je op moet letten bij de overstap van wegwerp naar herbruikbare steriele OK jassen?

Bekijk tips voor duurzame keuzes voor wegwerp naar herbruikbare steriele OK jassen

Kan je (nog) niet overstappen van wegwerp steriele OK jassen?

Bekijk tips voor wegwerp steriele OK jassen

Bronnen

Om goede adviezen te geven over milieu-impact, kiezen we alleen onderzoeken die betrouwbaar zijn en die het best passen bij de situatie in Nederlandse ziekenhuizen.

Onder het kopje ‘Relevante LCA-studies’ staan de onderzoeken die aan onze eisen voldoen.

Bij ‘Uitgesloten LCA-studies’ zie je welke onderzoeken we niet gebruiken. Die zijn minder betrouwbaar en/of passen niet voldoende bij de Nederlandse situatie.

De adviezen en grafieken op deze pagina komen uit alle relevante LCA-studies. Zo geven we goed onderbouwde informatie over de milieu-impact van medische producten in Nederlandse ziekenhuizen.

Mis je een LCA-studie, laat het ons weten

Relevante LCA-studies

Deze studie is onlangs gedaan door een betrouwbaar milieu-adviesbureau en passend voor in Nederland. De resultaten geven een goede indruk van het verschil in klimaatimpact tussen herbruikbare en eenmalige OK-jassen en afdekmaterialen.

De studie laat niet zien wat de exacte klimaatimpact is van één herbruikbare of eenmalige OK-jas. Dit was ook niet het doel van de studie.

Het is niet duidelijk welke LCA-standaard is gebruikt, maar de studie lijkt betrouwbaar. Dit blijkt ook omdat de resultaten lijken op andere vergelijkbare studies. De studie zou beter worden als er een externe review plaatsvindt.

Referentie
https://ce.nl/publicaties/lca-herbruikbare-en-eenmalige-ok-jassen-en-afdekmateriaal/
Naam studie
LCA herbruikbare en eenmalige ok-jassen en afdekmateriaal
Naam auteurs
Marijn Bijleveld, Meis Uijttewaal
Opdrachtgever
Rijkswaterstaat (Water, Verkeer en Leefomgeving)
Locatie van de studie
Nederland
Publicatiedatum
2022
Gepubliceerd in
DOI nummer
Normen/standaarden
Onbekend
Methode
IPCC 2021 GWP100
Database
Ecoinvent v3.8
Software
SimaPro (versie 9.3)
Waar gepubliceerd
CE Delft

Deze studie is gedaan in de VS en Canada en past daardoor niet helemaal bij Nederland. Daarom is de Nederlandse studie beter. Zo belanden de eenmalige OK-jassen op een stortplaats, terwijl in Nederland verbranding gewoonlijk is. Deze studie is daarom vooral gebruikt om te controleren of de belangrijkste conclusies overeenkomen met de Nederlandse studie. Dat is het geval.

Onderaan de studie staat dat de auteurs misschien een belang hebben, omdat ze als adviseurs werkten voor organisaties van herbruikbare textiel. Maar hun resultaten lijken te kloppen met andere studies. Daarom lijkt de studie betrouwbaar.

Referentie
https://doi.org/10.1002/aorn.12885
Naam studie
An Environmental Analysis of Reusable and Disposable Surgical Gowns
Naam auteurs
Eric Vozzola, Michael Overcash, Evan Griffing
Opdrachtgever
The American Reusable Textile Association (ARTA) Life Cycle Assessment Committee
Locatie van de studie
USA
Publicatiedatum
2020
Gepubliceerd in
National Library of Medicine
DOI nummer
Normen/standaarden
ISO 14040:2006, ISO 14044:2006
Methode
Onbekend
Database
Environmental Clarity, Inc, LCI Database
Software
Onbekend

Uitgesloten LCA-studies

Uitsluiten: Deze studie kijkt niet naar alle belangrijke processen en gaat alleen over eenmalige OK-jassen. Er is geen vergelijking met herbruikbare jassen. Er zijn betere studies beschikbaar.

Referentie
https://odr.chalmers.se/items/b68ed854-6b2c-489d-b204-0b77b0cf0062
Naam studie
Life Cycle Assessment of Surgical Care Products The Cases of a Drape and a Gown
Naam auteurs
Beatrice Tobin
Opdrachtgever
Mölnlycke Health Care AB
Locatie van de studie
Zweden
Publicatiedatum
2021
Gepubliceerd in
Chalmers University of Technology
DOI nummer

Uitsluiten: studie is meer dan 15 jaar oud en gedaan in Australië. Er zijn studies beschikbaar die beter kloppen voor Nederland.

Referentie
Naam studie
Life Cycle Assessment Comparing Laundered Surgical Gowns with Polypropylene Based Disposable Gowns
Naam auteurs
Andrew Carre
Opdrachtgever
The Australian Industry Group and the Textile Rental and Laundry Association (Victoria)
Locatie van de studie
Australia
Publicatiedatum
2008
Gepubliceerd in
Not specified in the excerpts.
DOI nummer
LCA expert_Merel Segers

Merel Segers

LCA-expert

Adviezen gebaseerd op twee studies

De adviezen om duurzamere herbruikbare OK-jassen in te kopen zijn gebaseerd op twee onderzoeken: één uit Nederland en één uit Amerika en Canada. De belangrijkste conclusies komen overeen voor beide onderzoeken.

Het Nederlandse onderzoek (Bijleveld & Uijttewaal, 2022) heeft als groot voordeel dat het specifiek over Nederland gaat. Daarom passen de resultaten het beste bij de Nederlandse situatie. Een nadeel van het onderzoek is dat het niet gecontroleerd is door externe deskundigen, wat bij LCA ook wel een externe review heet. Recyling van herbruikbare jassen is niet opgenomen bij afvalverwerking, omdat de website op dit moment geen negatieve percentages kan laten zien. Recycling verlaagt de klimaatuitstoot met 2%.

Het onderzoek uit Amerika en Canada (Vozzola et al., 2020) is wel gecontroleerd door andere wetenschappers, omdat het is gepubliceerd in een wetenschappelijk tijdschrift. Maar dit onderzoek past weer minder goed bij Nederland, omdat de omstandigheden anders zijn. Zo is de impact op het klimaat van het stroomverbruik is in Amerika groter dan in Nederland, omdat daar minder gebruik wordt gemaakt van groene energie. Daarom heeft in Nederland het wassen en sterileren van OK-jassen een lagere klimaatimpact.

De adviezen op deze pagina gebruiken beide onderzoeken. Zo worden de sterke punten van elk onderzoek gecombineerd.

Raadpleeg onze LCA experts

Stap 1: Verminderen in het verbruik

Help mee bij het kiezen voor herbruikbare operatiejassen door de voordelen voor het klimaat te delen, mee te denken in de besluitvorming en samen te werken met leidinggevenden voor duurzamere keuzes. Leer ook van de ervaringen met herbruikbare OK-jassen om problemen te voorkomen en succesverhalen te delen.

Onderzoek waarom herbruikbare OK-jassen weggegooid worden en of het moment van weggooien uitgesteld kan worden.

Stel de volgende vragen:

  • Waarom worden jassen weggegooid?

  • Kunnen we de levensduur verlengen?

  • Is reparatie mogelijk?

  • Of preventief onderhoud?

  • Als de jas niet meer geschikt is voor de OK, kan hij dan ergens anders in het ziekenhuis nog gebruikt worden?


Door de OK-jas langer te gebruiken, voorkom je de productie van een nieuwe jas.

Kies de juiste maat OK-jas en laat het weten aan de inkoopafdeling als jouw maat er niet is. Een goed passende jas is niet alleen comfortabel, maar ook beter voor het milieu. Kleinere jassen gebruiken tot de helft minder materiaal en veroorzaken daardoor minder milieubelasting bij productie, transport, afvalverwerking en - in het geval van herbruikbare jassen - in het wasproces.

Duurzaam werken met herbruikbare steriele OK jassen

Ga voorzichtig om met de jas, zodat hij zo lang mogelijk meegaat. Deel de belangrijkste informatie uit de instructies van de fabrikant, zodat jij en je collega's weten waar jullie op moeten letten.

Duurzaam gebruik

Toch (nog) niet aan de slag met herbruikbare steriele OK jassen? Ontdek meer over de overstap naar herbruikbare steriele OK jassen of hoe je zo duurzaam mogelijk om kan gaan met wegwerp steriele OK jassen.

Laden